This article is a translation of an English original which you can find here: Judge Dredd as a Mirror of Our Future: Where Orwell Meets Huxley
Voor alle illustraties geldt: © Rebellion. Header door Brian Bolland.
Striphelden functioneren vaak als moderne mythen. Herinterpretaties van oude verhalen die reageren op de politieke en sociale angsten van hun eigen tijd. De Hulk, bedacht door Stan Lee, wordt vaak gezien als een moderne versie van de Golem uit de Joodse mythologie1 – bedoeld om te beschermen, maar zonder sturing ook in staat tot immense vernietiging. In Superman zien academici echo’s van zowel de Golem als het Bijbelse verhaal van Mozes2. Een nog duidelijkere historische parallel treft men aan bij Captain America, die tijdens de Tweede Wereldoorlog ontstond als een symbolisch antwoord op fascisme en nazisme.
Op vergelijkbare wijze verwijst ook Judge Dredd naar de Golem. Hij ontstond eind jaren 1970 in Groot-Brittannië, een periode gekenmerkt door economische crisis, sociale onrust en een groeiende angst voor criminaliteit en chaos. Het personage groeide uit tot een fenomeen ten tijden van de Britse premier Margaret Thatcher en de opmars van conservatieve politieke ideeën die de nadruk legden op ‘law and order’, marktdominantie, discipline en een overheid die regeerde met harde hand.
Thema’s die aansloten bij het gedachtegoed van bredere neoliberale stromingen, vaak geassocieerd met denkers als Friedrich Hayek, die benadrukten dat de staat zich alleen moest bemoeien met het handhaven van de wet en het bewaken van de orde. Op die manier werd de vrije markt beschermd en kon ze flexibel functioneren. Pas dan kon echte ‘vrijheid’ worden gevonden3. Het autoritaire vrije marktsysteem van de door Hayek bewonderde Chileense generaal en dictator Pinochet stond symbool voor een wereldvisie waarin de wet vooral bedoeld was om markten en eigendom te beschermen, in plaats van de rechten van burgers.
Binnen deze politieke context was Judge Dredd een logische reactie. Waar superheldenverhalen traditioneel een duidelijke scheidslijn trekken tussen goed en kwaad, en hun protagonisten uiteindelijk mensen willen beschermen – Superman vocht bijvoorbeeld eerst tegen corruptie en sociale onrechtvaardigheid voor hij buitenaardsen ging bevechten – staat voor Judge Dredd het behoud van de orde voorop. Hij is een menselijke kloon, een biologische creatie, ontworpen met slechts één doel voor ogen: het handhaven van de wetten van Mega-City One, ten koste van alles, om zo continuïteit, voorspelbaarheid en absolute trouw aan het systeem te garanderen. Hij belichaamt een extreme toekomstvisie op bestuur waarin alle juridische bevoegdheden zijn samengevoegd in één persoon die tegelijkertijd optreedt als rechter, jury en beul, waardoor de mythische held niet langer dient als een bewaker van vrijheid, maar als controlemiddel van het systeem4. Over rechtvaardigheid wordt niet langer gediscussieerd; berechting is direct en naar de letter van de wet. Het geweten wordt niet langer geraadpleegd; het is bewust overbodig gemaakt.
Twee dystopische werelden ontmoeten elkaar in Mega-City One
In zijn boek I Am the Law betoogt Michael Molcher dat Judge Dredd vooruitliep op de steeds harder wordende, kille logica van de moderne law and order-politiek – van zero-tolerance politiebeleid en het met geweld onderdrukken van protesten, tot de geleidelijke uitbreiding van de surveillance-staat. Ontwikkelingen die doen denken aan de dystopische wereld van George Orwells 19845. Maar Judge Dredd is niet alleen schatplichtig aan Orwell. Hoewel Mega-City One een bolwerk is van surveillance en onderdrukking, weerspiegelt de stad ook een uitgesproken ‘Huxleyaanse’ logica van biologische en psychologische conditionering. In Aldous Huxleys Brave New World wordt de sociale orde niet alleen gehandhaafd met behulp van terreur, maar vooral door manipulatie: mensen worden artificieel gecreëerd, gecategoriseerd en geconditioneerd opdat ze hun plaats accepteren binnen het voor stabiliteit geoptimaliseerde systeem. Voorgeprogrammeerde loyaliteit vervangt hun geweten.
Mega-City One bevindt zich daar waar de werelden van Orwell en Huxley elkaar kruisen. Het is een samenleving die zowel door surveillance als door conditionering wordt bestuurd, waar mensen steeds meer op machines gaan lijken en machines de taak overnemen om een (humaan) oordeel te vellen. Judge Dredd zelf belichaamt deze versmelting.
De dystopische wereld van Judge Dredd lijkt op een zwarte spiegel die vlak voor ons in de tijd is geplaatst. Hij toont een toekomst waarin de grenzen tussen mensen en robots vervagen, waarin de scheiding der machten en andere democratische pijlers verdwijnen, waarin helden en antihelden hun oorspronkelijke betekenis verliezen, mensen steeds verder geïsoleerd raken in de massa, absurde wetten onze huidige lijken te persifleren, en de meeste mensen proberen te overleven terwijl ze in een permanente crisis verkeren.
Rob Weiner, een Amerikaanse bibliothecaris gespecialiseerd in populaire cultuur en een expert op het gebied van strips, legt in een e-mail uit dat “iedereen die het systeem verstoort de schurk is in het Judge Dredd-universum. Om de orde te bewaren, wegen de belangen van de massa zwaarder dan die van het individu. Zolang het systeem naar behoren functioneert, wordt met het individu geen rekening gehouden. Het is systemische schurkachtigheid en wie hiertegen in opstand komt, wordt gestraft. […] Dit resulteert in een vorm van systeemgericht totalitarisme, waarin afwijkende meningen worden bestraft. Niet omdat ze immoreel zijn, maar omdat ze inefficiënt zijn. Gerechtigheid is datgene wat de staat vereist, op elk willekeurig moment.”
Protest en verzet: “Democratie is niet voor burgers”
In de Judge Dredd-verhalen zien we minstens drie golven van protest en verzet.
Ten eerste zijn er de gefragmenteerde en vaak vruchteloze conflicten waarbij geïsoleerde en gemarginaliseerde groepen slaags raken met elkaar, in plaats van met het systeem. Terwijl afzonderlijke woonblokken en gemeenschappen elkaar aanvallen, blijven de Rechters aan de touwtjes trekken.
Een tweede golf verschijnt in verhalen als America, waarin een pro-democratische beweging – die de ‘Democracy’ of ‘Democratic Tendency’ wordt genoemd – zich geweldloos tegen de Rechters verzet met de eis dat de macht wordt teruggegeven aan het volk en de Rechters niet langer boven het volk staan, maar zich voor hun daden moeten verantwoorden. Wanneer een groep activisten een tv-studio bezet om hun democratische boodschap uit te zenden, opent Judge Dredd de aanval. Iedereen wordt door hem gedood en het verhaal eindigt met Dredds ijzingwekkende conclusie: “democratie is niet bedoeld voor het volk.”6.
Een derde golf van verzet ontstaat wanneer sommige robots pijn beginnen te voelen, zelfbewustzijn ontwikkelen en in opstand komen tegen hun uitbuiting. We zien dit gebeuren in de vroegere Robot Wars-verhaallijn en later in verhalen waarin robotopstanden worden neergezet als een soort slavenopstand tegen de ‘vlezige mensen’.7
Naast dergelijk grassroots-verzet, kent de strip ook verzet van binnenuit: Dredds eigen (gekloonde) broer Rico wordt een afvallige Rechter. Een dissident die de mogelijkheid – en het gevaar – van interne verdeeldheid belichaamt.
Het bestrijden van dergelijke dissidentie en de roep om democratie, zoals die van Democratic Tendency, gebeurt in Judge Dredd met bruut geweld, maar ook met het verspreiden van desinformatie, chantage en het als wapen inzetten van persoonlijke gegevens.
In een verhaallijn over democratie proberen undercover Rechters door provocatie de publieke opinie te manipuleren – ze voeren een soort false flag-operaties uit in een poging activisten af te schilderen als gevaarlijke extremisten. Deze strategie doet denken aan wat onderzoeksjournalist Trevor Aaronson beschreef in zijn boek The Terror Factory. Volgens hem creëerde de FBI een enorm netwerk van informanten om moslimgemeenschappen te infiltreren. In sommige gevallen werd hen gevraagd gefingeerde terroristische complottheorieën te verspreiden zodat die later zogenaamd verijdeld konden worden, als bewijs van succes in de strijd tegen terrorisme8.
Data, macht en “I am the Law”
Het bemachtigen en misbruiken van persoonlijke gegevens om grip op de macht te krijgen en te behouden, gebeurt dus niet alleen in de wereld van Judge Dredd. In zijn boek The Data Grab beschrijft Nick Couldry, professor Media en Communicatie aan de London School of Economics, hoe Big Tech onze persoonlijke gegevens extraheert en exploiteert. Hij beschouwt dit misbruik als een vorm van modern kolonialisme. In een e-mail legt hij uit dat hij zich niet zozeer zorgen maakt over het monopolie op deze extractie en exploitatie van persoonlijke gegevens – dat is immers al een feit – maar over een mogelijk monopolie op rechtspraak door AI en op de technologie die erachter steekt. Naarmate het gebruik van AI toeneemt, zal die rechtspraak waarschijnlijk steeds oneerlijker worden, met scheefgroeiende machtsverhoudingen tot gevolg.
Couldry waarschuwt voor problemen die kunnen ontstaan als we het gebruik van AI toelaten binnen de rechtszaal. Als het spreken van recht en de bronnen die we daarbij gebruiken gelijkgetrokken worden tussen de betreffende instituten, dan lopen we het risico dat de menselijke expertise waarmee deze instituten zich van elkaar onderscheiden van ondergeschikt belang wordt. Dat is een probleem, aangezien deze instituten hier nu juist hun nut en legitimiteit aan ontlenen.
Zodra wetten zonder menselijke bemoeienis geschreven worden door computersystemen, lopen we het gevaar dat de hele rechtsorde uiteindelijk geautomatiseerd en willekeurig wordt. Met de woorden “ik ben de wet” bedoelt Judge Dredd dat hij het recht heeft de wet te interpreteren en te handhaven zonder verantwoording af te hoeven leggen. Alle autoriteit samengebald in één persoon. Gerechtigheid wordt zo iets dat wordt afgedwongen in plaats van beredeneerd, berekend in plaats van bediscussieerd.
In Judge Dredd zijn de Rechters, ook Dredd zelf, nog steeds menselijk, maar het lijkt een overgangsfase te zijn. De laatste, voor de menselijke besluitvormers worden vervangen door een volledig geautomatiseerde, door machines uitgevoerde rechtspraak.
Judge Dredd, AI en de toekomst van gerechtigheid
Keri Grieman, een onderzoeker gespecialiseerd in technologie en recht aan de Universiteit van Oxford, merkt in een e-mail op dat popcultuur als Judge Dredd een stempel drukt op hoe we de toekomst van onze rechtssystemen voor ons zien, maar dat onze bestaande, en terechte angsten over hoe die systemen zich kunnen ontwikkelen op hun beurt bepalen hoe deze worden afgebeeld in popcultuur. Ze wijst erop dat voor sommige juridische processen geen ingewikkelde besluitvorming nodig is en dat die in principe dus relatief eenvoudig geautomatiseerd zouden kunnen worden. Denk aan echtscheidingen waarbij beide partijen het eens zijn, of parkeerboetes waarbij schuld is bekend.
Tegelijkertijd herinnert Grieman ons eraan dat er toch al zorgen bestaan over door rechters gevormd recht: in common-law systemen (zoals gebruikt in Angelsaksische landen en voormalige Britse koloniën. Red.) bepalen eerdere uitspraken (ofwel jurisprudentie) hoe de wet geïnterpreteerd dient te worden en dus wat rechtvaardig is, maar dit is lang niet altijd het resultaat van democratische processen. Naarmate het gebruik van AI toeneemt, kunnen dergelijke gebreken worden uitvergroot, of zelfs dieper verankerd raken, vooral wanneer deze AI-systemen worden getraind met oude data. Naast de introductie van eigen, specifieke risico’s, dupliceert en vergroot het gebruik van AI dus ook bestaande tekortkomingen.
Grieman voegt er tenslotte aan toe dat Judge Dredd niet enkel een metafoor is voor bestuur door algoritmes, maar dat de strip ook waarschuwt voor verdere erosie van democratie en mensenrechten. De concentratie van onbegrensde macht in één ondoorgrondelijke entiteit, belichaamt onze angst voor een autoritair bewind in het algemeen, en voor een gewelddadige politiestaat in het bijzonder. Het personage dat de woorden “Ik ben de wet” hanteert, is een akelig nauwkeurige belichaming van een oncontroleerbaar systeem, menselijk of machinaal, dat orde afdwingt zonder toestemming, of het afleggen van verantwoording.
Moraliteit zonder vrije wil
In een tijd van ‘Homo Deus’ en fantasieën over een door machines gedomineerde wereld, kan Judge Dredd niet worden beoordeeld op basis van conventionele morele normen, omdat moraliteit een vrije wil veronderstelt en het vermogen ethische keuzes te maken. Dredd beschikt over geen van beide. Geconditioneerd vanaf zijn geboorte en getraind om elk persoonlijk oordeel te onderdrukken, functioneert hij daarom niet zozeer als een moreel handelende toezichthouder, maar eerder als een verlengstuk van het systeem.
Dit is precies waardoor Dredd soms zo’n ‘rechtschapen held’ lijkt te zijn. Hij is niet om te kopen, immuun voor vriendjespolitiek, en past de wet toe zonder aanzien des persoons. Gelijkheid voor de wet is niet het resultaat van mededogen of gerechtigheid, maar van mechanische consistentie.
Tegelijkertijd schuilt achter deze kwaliteit ook de autoritaire logica van Mega-City One. Dredd verwerpt verzet en democrate expliciet als legitieme opties voor burgers. Politieke activiteiten en afwijkende meningen worden afgeschilderd als bedreigingen in plaats van rechten. De wet is geen vertolking van de wil van het volk, maar vormt een doel op zich.
Dredd belichaamt zo een fundamentele paradox: absoluut onpartijdige handhaving gaat gepaard met een totaal gebrek aan politieke vrijheid. Gerechtigheid is het resultaat van procedures in plaats van morele afwegingen, en gehoorzaamheid komt in de plaats van instemming – ideaal voor post-menselijke of AI-gestuurde systemen, gericht op orde in plaats van menselijke waardigheid.
Nutteloze klasse
In een apocalyptische wereld waar de scheiding der machten verdwenen is en machines en robots alomtegenwoordig zijn, wordt een groot aantal burgers niet alleen gemarginaliseerd, maar zelfs als een last gezien door degenen die regeren. We lezen over werkloosheidscijfers van meer dan 90 procent in Mega-City One. Een nachtmerrie die een van de ergste AI doemscenario’s weerspiegelt, waarbij er een “nutteloze sociale klasse” ontstaat, zoals Yuval Noah Harari dat noemt.
De maatschappij van Judge Dredd wordt gekenmerkt door scherpe scheidslijnen – tussen burgers en niet-burgers, werkenden en werklozen, en tussen hen die regeren en hen die geregeerd worden. Scheidslijnen die sterk overeenkomen met angsten in onze eigen samenleving rondom immigratie, economische onzekerheid en concentratie van de macht. In een interview biedt Dr. Pritesh Chakraborty, assistent-professor Engels aan het Maharaja Srischandra College, waardevolle inzichten in de plek die deze thema’s innemen binnen het Judge Dredd-universum.
Dr. Chakraborty benadrukt in een e-mail dat de rigide maatschappelijke verdeeldheid in Judge Dredd een wij-tegen-zij-dynamiek weerspiegelt die we kennen uit het echte leven. Het aanwijzen van zondebokken, met name immigranten, is bijvoorbeeld een veelgebruikt middel waarmee samenlevingen de schuld voor systeemfalen afschuiven. “De schrijvers van de serie noemen werkeloosheid (tot wel 99%) als een van de belangrijkste bronnen van criminaliteit in de Megasteden. Verveelde jongeren blazen er graag stoom af met riskante verzetsdaden en komen zo in conflict met de Rechters. Het zijn situaties die veelvuldig voorkomen. Ze vormen de belangrijkste manier waarop de verhalen onze samenleving bespotten.”
Dat soort incidenten, veelal gebracht als satire, zijn niet toevallig, maar vormen de kern van de maatschappijkritiek in de verhalen.
De bevolking wordt verdeeld in blokken. Zoals Michael Molcher benadrukt in zijn boek I Am the Law, is het aantal muren in de echte wereld explosief toegenomen – van een handvol fysieke grensmuren tot minstens drieënzestig in 20209. In een deel van de wereld bouwen landen muren om zichzelf te ‘beschermen’ tegen immigranten en golven vluchtelingen (bijv. de Verenigde Staten vs. Mexico) of oorlog (Finland vs. Rusland). Maar scheidingen bestaan ook binnen samenlevingen. Neem de muur rondom de Westoever in Israël, maar het kan ook subtieler. De Franse president Emmanuel Macron gebruikte de term séparatisme voor gemeenschappen of buitenwijken die hun eigen regels creëren.
Tenslotte ziet Dr. Chakraborty Judge Dredd binnen een bredere traditie van kritiek op de macht van grote bedrijven. In navolging van dystopische toekomstvisies van schrijvers zoals Philip K. Dick, schetst de serie een wereld waarin bedrijfsbelangen zwaarder wegen dan democratisch bestuur. Judge Dredd toont herhaaldelijk de dystopische gevolgen van ongeremd kapitalisme en totale privatisering. De Rechters zelf – die tegelijkertijd optreden als politie, rechter, jury en beul – belichamen een vorm van institutioneel multitasken die de praktijken van moderne multinationals weerspiegelt. Dit versmelten van verschillende vormen van autoriteit, betoogt Dr. Chakraborty, leidt vaak niet tot efficiëntie, maar tot catastrofale dwalingen, wat het onvermijdelijke gevaar demonstreert van het concentreren van macht binnen één oncontroleerbaar instituut.
In dit systeem worden mensen beroofd van hun menselijkheid door hun leven in Mega-City One, waar ze in woonblokken worden ‘geparkeerd’, werkloos en doorlopend in de overlevingsstand, waardoor hun leven elke mate van betekenis verliest. Er is geen uitzicht op verandering binnen dit repressieve systeem. In I Am the Law wordt een verhaal genoemd waarin een persoon blij is dat hij veroordeeld wordt tot dwangarbeid, omdat hij dan tenminste iets te doen heeft.
Mythische rechters in een machinetijdperk
Een kenmerkend aspect van Judge Dredd is de alomtegenwoordige wreedheid. In tegenstelling tot de vele dystopieën die gebaseerd zijn op surveillance en controle, wordt in Mega-City One de orde door de Rechters afgedwongen middels de inzet van openlijk fysiek machtsvertoon. Dit roept een belangrijke vraag op: waarom is rechtshandhaving in Mega-City One zo expliciet gewelddadig? Het antwoord ligt niet alleen verscholen in politieke systemen, maar ook in antieke archetypen geworteld in mythe en religie, van de rechter als krijger-verlosser.
Het mythologische aspect van Judge Dredd, zoals genoemd aan het begin van dit artikel, wordt duidelijker wanneer we het Bijbelboek Rechters (of Richteren) ernaast houden. In reactie op een vraag over de mythologische overeenkomsten, geeft Aaron Welty – een cultureel commentator en motivatiespreker die over superhelden en mythologie heeft geschreven voor het C.S. Lewis Instituut – een verhelderende samenvatting van hoe de Bijbelse ‘rechters’ moeten worden geïnterpreteerd. Hij legt uit dat, in tegenstelling tot de moderne rechter die zich “in gerechtsgebouwen bevindt”, de rechters in het het boek Rechters in eerste instantie feitelijk krijgers waren en pas in tweede instantie wetshandhavers. Met een verwijzing naar C.S. Lewis’ Reflections on the Psalms merkt Welty op dat deze figuren beter kunnen worden omschreven als “kampioenen”.
Lewis schrijft: “De Goddelijke Rechter is de verdediger, de redder. Van geleerden begrijp ik dat we het woord rechters in het gelijknamige Bijbelboek bijna mogen interpreteren als ‘kampioenen’; want hoewel deze ‘rechters’ soms functies vervullen die we als juridisch zouden omschrijven, zijn velen van hen veel meer bezig met het redden van de onderdrukte Israëlieten van Filistijnen en anderen door middel van gewapend geweld. Ze leken meer op Jack the Giant Killer (de hoofdpersoon in Jaap en de bonenstaak; Red.) dan op een moderne rechter in toga.”
Welty voegt eraan toe dat deze interpretatie bijval krijgt van de New Reformation Study Bible (English Standard Version), waarin staat uitgelegd: “De term ‘rechter’ wordt niet gebruikt in de zin van iemand die rechtszaken beslist, maar van iemand die bevrijdt van onrecht en onderdrukking. De primaire taak van een rechter is van militaire aard. Het grootste deel van het materiaal in de cyclus van Rechters richt zich op de militaire bevrijding door de rechters.”
Welty haalt vervolgens Gregory Pepetones essay “Pulp Heroes in the Shadow of God” (te vinden in The Gospel According to Superheroes) aan, om te laten zien hoe deze lezing van Rechters verbonden is met moderne heldenverhalen. De woorden van Pepetone samenvattend, schrijft Welty: “Volgens het Bijbelboek [Rechters] zou God shophetim (suffeten) – een Hebreeuws woord dat vaak wordt vertaald als ‘rechters’ of ‘zij die gerechtigheid brengen’ – aanstellen om het oude Israël te bevrijden van onderdrukkende, vijandige staten die het omringden. Afhankelijk van hoezeer deze bevrijders vertrouwden op het morele gezag van God in plaats van op zichzelf of nationalistisch patriotisme, werden ze burgerwachten die de wet in eigen hand namen, of charismatische heersers die niet regeerden bij de gratie van dynastieke overerving, maar bij de gratie van goddelijke zegening. Met andere woorden, ze werden gedwongen te kiezen waar primair hun loyaliteit lag. Ze konden zich laten leiden door Gods morele koers, óf vertrouwen op zichzelf en hun nationale trots.”
Pepetone gaat verder: “In zekere zin bevatten Israëls oude tribale legenden, die betrekking hebben op de rechters van Othniel tot Samuel, alle elementen van pulpverhalen. We hebben een melodramatisch universum gevuld met slachtoffers, good guys, onversneden rotzakken, een overvloed aan gesensationaliseerde conflicten, en een hoog tempo voor zoveel mogelijk actie ten koste van ethische en psychologische nuance. Bovenal zien we een impliciete erecode van burgerlijke rechtspraak middels heldendaden van individuen die zonder enige terughoudendheid gebruik maken van geweld en achterbakse praktijken onder het mom van nobele bedoelingen… de kleurrijke helden in zowel klassieke fictie als pulp, vertonen niet alleen antisociale neigingen, maar zijn vaak ook exacte tegenpolen van hun vijanden, waardoor een soort metafysische twee-eenheid ontstaat. Hoewel ze op het eerste gezicht onvatbaar lijken voor het kwaad dat ze bestrijden, zijn ze in wezen met een bijna symbiotische relatie verbonden met hun aartsvijand.”
Alles bij elkaar wijzen deze analyses – van C.S. Lewis, de New Reformation Study Bible en Pepetone – erop dat Rechters en pulp – vertegenwoordigd door personages als Doc Savage, The Shadow en Conan de Barbaar – een fundamenteel archetype delen: de ‘rechter’ of kampioen als een krijger-bevrijder in moraliserende, actiegedreven verhalen waarin gerechtigheid wordt afgedwongen middels geweld.
Judge Dredd vertegenwoordigt een eigentijdse variant van dit archetype. De klassieke bevrijder gesteund door een goddelijk mandaat, en de pulp-held gedreven door persoonlijk charisma, zijn binnen de context van een bureaucratisch en geautomatiseerd staatsapparaat versmolten tot één personage. In de wereld van Judge Dredd legt de mythische rechter echter niet langer verantwoording af aan God noch aan zijn geweten, maar aan het systeem. Het is dezelfde mythische rechter, maar ditmaal als instrument van institutionele macht in een tijdperk gedicteerd door machines.
Vreemder dan fictie: de absurditeit van wetten
In het Judge Dredd album America leven de burgers van Mega-City One in een doolhof aan absurde wetten en onevenredige straffen. De protagonist, een jonge vrouw die zich aansluit bij Democratic Tendency, twijfelt in toenemende mate of ze haar kind wel wil laten opgroeien in een stad waar een triviale overtreding desastreuze gevolgen kan hebben. Dergelijke verhalen lijken misschien overdreven satirisch – totdat we de krantenkoppen vandaag de dag bekijken, waar de werkelijkheid soms vreemder lijkt dan fictie. De afgelopen jaren zijn mensen gearresteerd of vervolgd vanwege sociale media-berichten, vooral in het VK10; individuen zijn publiekelijk vernederd en geboeid voor kleine overtredingen zoals het voeren van stadsduiven11; in de Verenigde Staten zijn kinderen gedetineerd door ICE12; en een deportatiebevel voor een baby van acht maanden schokte Zweden13. Dergelijke voorbeelden laten zien dat juridische absurditeit niet alleen draait om het controleren en onderdrukken van mensen; het cultiveert ook een voortdurende sfeer van angst.
Onder deze omstandigheden leren mensen zichzelf te censureren. Ze fatsoeneren hun gedrag lang voordat de staat ingrijpt. De wet is een officieel gerechtvaardigd instrument om (de vrijheid van) burgers te beschermen, maar in de praktijk is het evenzeer een middel dat hun mogelijkheden beperkt. Dat geldt met name voor buitenlanders en leden van gemarginaliseerde groepen die aanzienlijk meer kans lopen de dupe te worden van ad hoc handhaving.
In Judge Dredd handhaven de Rechters de absurde wetten met onwrikbare ijver. In de stripverhalen wordt beweerd dat zij in het leven zijn geroepen na het falen van de democratie. Dredd is derhalve zowel een symptoom als een rechtvaardiging: zijn aanwezigheid wordt gelegitimeerd met het argument dat reguliere politieke mechanismen zijn bezweken. Toch bezit hij één kwaliteit die veel hedendaagse systemen steeds vaker missen: een onverbiddelijke, bijna mechanische onpartijdigheid, wars van sociale klassen. Deze combinatie – mislukte democratie, willekeurige wetten en rigoureus ongelijke macht, verpakt in officieel gelijkwaardige handhaving – maakt Mega-City One tot een ongemakkelijke spiegel naast onze eigen debatten over veiligheid, recht en de rechtsstaat. Judge Dredd voelt steeds minder als satire en steeds meer als een voorproefje van onze toekomst.
Conclusie
De wereld van Judge Dredd vertegenwoordigd een verontrustend, maar herkenbaar toekomstbeeld, getekend door automatisering, massale werkloosheid en de geleidelijke ontmenselijking van sociale relaties. Naarmate arbeid, wet en besluitvorming in toenemende mate worden bepaald door kunstmatige intelligentie, dreigt het ontstaan van wat Yuval Noah Harari de “nutteloze klasse” noemt. Mega-City One, met zijn enorme werkloze bevolking en rigide controlesystemen, dient als een waarschuwing, meer dan als een fantasie.
Zoals Rob Weiner in een e-mail zegt: “Er is veel negatieve speculatie over hoe AI de wereld gaat veranderen. Naarmate de technologie verandert, verandert ook de wereld. Het is mogelijk dat er in de toekomst geen rol meer is voor democratie en alles en iedereen onder surveillance komt te staan van AI. We leven al in een wereld waarin surveillance alom aanwezig is – en mogelijk nog toeneemt – maar we zijn nog niet op het punt van Mega-City One aanbeland waar het ons leven zou gaan bepalen. Sciencefiction biedt ons mogelijke toekomstscenario’s en de wereld van Judge Dredd is slechts een van die scenario’s.”
Judge Dredd lijkt satire vol absurde wetten en straffen die de verbeelding bijna te boven gaan, maar in onze democratisch veronderstelde samenlevingen nemen absurde nieuwsverhalen hand over hand toe – zoals de stijgende aantallen arrestaties van burgers in het VK vanwege hun sociale media-berichten, aantallen die soms zelfs die in autoritaire landen overtreffen, of de detentie van kinderen door ICE in de VS, of een regering die asiel verleent aan ouders maar het weigert aan hun eenjarige kind. De kloof tussen fictie en werkelijkheid wordt steeds kleiner. Wat ooit dystopische overdrijving leek te zijn, leest inmiddels als culturele profetie.
Judge Dredd presenteert zichzelf als een oplossing voor menselijke tekortkomingen zoals corruptie, inefficiëntie en kwetsbaarheid. Zijn onkreukbaarheid en mechanische eerlijkheid beloven stabiliteit in een chaotische wereld, maar deze oplossing heeft een prijs. Door het verbannen van een morele opinie, politieke invloed en elke afwijkende mening, belichaamt Dredd een systeem waarin gerechtigheid is gereduceerd tot procedures, en democratische participatie is vervangen door gehoorzaamheid.
Judge Dredd schetst een post-menselijke samenleving die doet denken aan Homo Deus en de laatste scène uit Animal Farm, waarin het onderscheid tussen mens en machine steeds meer vervaagt. Tegelijkertijd wordt de kloof tussen zij die regeren en zij die geregeerd worden juist versterkt: de handhavers van de wet staan volledig los van hen die zich eraan moeten onderwerpen. De ultieme vraag die zich opdringt, is niet of zo’n toekomst mogelijk is, maar of de mensheid haar ethische verantwoordelijkheid en waardigheid kan behouden in een wereld die wordt bestuurd door systemen die uitsluitend zijn ontworpen voor efficiëntie en controle.
AI got the blame for the Iran school bombing. The truth is far more worrying (The Guardian). Een long read over hoe AI, klassieke en moderne varianten, werd en wordt ingezet op het slagveld. Ook in die context spelen een hoop van de ethische en juridische afwegingen en problemen die in bovenstaand artikel worden genoemd een belangrijke rol.
- Petrossian, F. (2025) ‘The Golem: a mythical protector inspiring US comics, but also a metaphor for AI’, Global Voices, 8 February. Available at Global Voices
- Jewish Museum of Switzerland (2023) ‘Superman is a Moses adaptation’, Jüdisches Museum of Switzerland. Available at the Jüdisches Museum of Switzerland
- Molcher, M. 2023. I Am the Law: How Judge Dredd Predicted Our Future. Rebellion, p. 32–33
- Whyte, J. 2023. Neoliberal Economists Like Milton Friedman Cheered on Augusto Pinochet’s Dictatorship. Jacobin, 11 September 2023. Available at Jacobin
- I Am The Law: How Judge Dredd Predicted Our Future – out now!, 2000 AD (22 February 2023). Available at 2000 AD
- Wagner, J. and Ennis, G. 1991. Judge Dredd: America. London: Fleetway.
- Weatherly, S. 2021. ‘Do Robot Judges Dream of Electric Perps?’, in Judging Dredd: Examining the World of Judge Dredd, ed. S. Weatherly. Edwardsville, IL: Sequart Organization, p. 59
- Aaronson, T. 2013. ‘Inside the Terror Factory’, Mother Jones, 11 January 2013. Available at Mother Jones
- I Am the Law: How Judge Dredd Predicted Our Future (Molcher, M. 2023) I Am the Law: How Judge Dredd Predicted Our Future, Rebellion, p. 89
- Forbes, S. 2025. ‘People Are Being Thrown in U.K. Prisons Over What They’ve Said Online. Can Free Speech Be Saved?’, Forbes, 9 September 2025. Available at Forbes
- Metro. 2026. ‘Woman arrested and fined £100 for throwing bread on the ground to feed pigeons’, Metro, 10 January 2026. Available at Metro
- Woodward, A. 2026. ‘Heartbreaking letters reveal the reality for children detained by ICE: “I have never felt so much fear”’, The Independent, 9 February 2026. Available at The Independent
- O’Mahony, P. 2026. ‘Deportation order for 8-month-old baby shocks Sweden’, The Local, 21 February 2026. Available at The Local
