Uitgeverij Scratch kun je lef niet ontzeggen. Toen drieënhalf jaar geleden het album Stolp van de Poolse auteurs Daniel Odija en Wojciech Stefaniec werd uitgebracht, was dat een soort zelfmoordmissie. Het album stond visueel zó ver af van de smaak van de gemiddelde stripkoper, dat elke andere uitgever het vooraf als ‘onverkoopbaar’ terzijde zou hebben gelegd. Maar Scratch deed het wel. Sterker nog, ondanks tegenvallende verkoopcijfers besloot de uitgever het vierluik dat begon met Stolp gewoon in zijn geheel te vertalen. Na het tweede deel Rita is er nu Bardo, waarin de laatste twee delen van de serie zijn gebundeld. En goddank dat ze hebben doorgezet.
Bardo is het slot van een waanzinnig stripserie die haperend op gang kwam, maar in elk deel beter werd om te eindigen met een geweldige apotheose. In het eerste deel wordt de hoofdpersoon Stolp geïntroduceerd, een detective in een wereld waar al het leven is verdwenen, behalve in de stad Bardo.
Maar ook in die enige overgebleven stad staat het voortbestaan onder druk. Kinderen worden niet meer geboren en het regime eist alle al geboren kinderen op. Het is aanvankelijk nog onduidelijk wat er met hen gebeurt, maar de medische experimenten die het regime uit laat voeren beloven weinig goeds. Het is de taak van Stolp om verdwenen kinderen op te sporen, maar al snel kom je er als lezer achter dat zijn echte drijfveer een andere is: ook hij is een kind verloren.
De toekomstige wereld die Odija en Stefaniec schetsen is luguber. De mens is volledig gedegenereerd door het gebruik van synthetische drugs en de samenleving is tot in alle haarvaten geperverteerd door hedonisme. En terwijl in de betere wijken orgies worden gehouden, teren in de achterbuurten de gemuteerde stumperds weg, wachtend op de dood. Wie de drie verschenen Bardo-albums nog niet kent, zou afgaande op deze beschrijving kunnen denken dat ze een doorsnee, duister sciencefiction-verhaal vertellen, zoals er wel meer zijn verschenen. Maar het is allesbehalve dat.
Allereerst zijn de tekeningen van Stefaniec met die van niemand te vergelijken. Het is een soort grafische punk, die de sfeer oproept van jaren ‘80-grafitti in betonnen metrostations. Met felle kleuren, volledig volgekriebelde pagina’s alsof Stefaniec lijdt aan Horror Vacui, maar dan na het gebruik van een forse dosis amfetamine.
Dan is er het scenario van Odija. Hij laat de lezer voortdurend in een soort verbijstering de pagina’s omslaan: is dit nu echt wat er gebeurt? Of is wat ik nu lees alleen maar een hallucinatie van de personages? Er is een kameleon die Stolp vergezelt op zijn tocht die mensen kan hypnotiseren en met wie Stolp telepathisch kan communiceren. Er is een gestoorde wetenschapper die op zoek is naar een remedie om de mensheid te redden, maar waarvan er telkens meer klonen opduiken. Er is Stolps hermafrodiete vriend Rege, die als performancekunstenaar zijn lul als microfoon gebruikt. Zo zijn de drie albums doorspekt met de meest gore hersenspinsels en bizarre personages.
Het resultaat is een giftige cocktail van sciencefiction en esoterische horror. Odija heeft zowel een aanklacht tegen de moderne maatschappij gemaakt als een ecologische waarschuwing willen afgeven, maar doordat alles over the top is, ligt die boodschap er nergens dik bovenop.
De twee stripmakers vragen wel veel van de lezer, zeker in het begin. Wie de moeite neemt zich in hun alarmerende dystopie te storten komt al snel in een trance, waarna stoppen met lezen niet meer mogelijk is. Stolp, Rita en Bardo zijn alledrie albums die de meeste mensen na het doorbladeren in het winkelschap zullen laten liggen. Doe jezelf echter een plezier en laat je meevoeren. Want wat eerst lijkt op een bad trip, wordt al snel een extatische ervaring.
Daniel Odija en Wojciech Stefaniec – Bardo. Scratch. 240 pagina’s. hardcover. € 39,95
