Waarom lijden mensen? Hoeveel vrijheid heeft een mens tegenover God? Wat gebeurt er wanneer een mens zich verzet tegen God? Grote vragen die aan de orde komen in het Bijbelboek Job en in de westenserie Lincoln. En het Boek en de serie geven antwoorden, maar wel heel anders.
God en Satan slaan een wedje
Het Bijbelboek Job gaat over de rechtvaardige en vrome Job die een gezegend leven leidt. In een hemelse discussie beweert Satan dat Job alleen trouw is aan God omdat hij voorspoed heeft. Om te bewijzen dat Job werkelijk vroom is, wedt God met Satan dat Job ook bij zware beproevingen zijn geloof zal houden.
Job verliest zijn fortuin (Job was de rijkste man van het land), zijn kinderen en zijn gezondheid. Zijn vrienden proberen hem ervan te overtuigen dat zijn lijden een straf moet zijn voor verborgen zonden, maar Job blijft volhouden dat hij onschuldig is. Hij stelt God vragen en zoekt naar een verklaring voor zijn lot.
Lincoln, Gods onwaarschijnlijke oogappel
Lincoln (tekst Olivier Jouvray, tekeningen Jérôme Jouvray, kleuren Anne-Claire Jouvray) is de anti-Job: een chagrijnige, egoïstische, armoedige cowboy die eigenlijk alleen met rust gelaten wil worden. En die heel veel wil drinken, dat ook.
God (een klein mannetje in een poncho en een sombrero) verschijnt hem en maakt hem onsterfelijk. God probeert Lincoln te sturen naar een beter en rechtvaardig leven en bij voorkeur zelfs richting heldendom, terwijl Satan hem probeert te verleiden tot het tegenovergestelde. Lincoln heeft geen interesse in beide partijen en wil vooral zijn eigen gang gaan.
Lincoln is het tegenovergestelde van Job. Waar Job ondanks zijn ellende trouw blijft aan God, reageert Lincoln sarcastisch en geïrriteerd. Hij klaagt, weigert zijn rol te accepteren en probeert voortdurend te ontsnappen aan wat God van hem lijkt te verwachten. Maar de vragen waar ze tegenaan lopen zijn hetzelfde: Waarom overkomt mij dit? Wat wilt U van mij?
Lincolns verzet
Job lijdt. En hij draagt zijn lijden. Hij bevraagt God, maar verliest nooit zijn geloof of vertrouwen. Lincoln verzet zich. Verzet tegen zijn lot, tegen de plannen die God met hem heeft en ook tegen de verlokkingen die Satan biedt. Geen plan van God, of Lincoln gaat in de contramine. Pas als hij persoonlijk wordt geraakt (een mooie vrouw, geld, of wanneer hij wordt vermoord (iedere aflevering zeker één keer)) komt hij in actie. Niet uit goedheid, maar uit wraak of opportunisme.
Het is God zelf die vertrouwen houdt in zijn uitverkorene en hem van het ene avontuur naar het andere sleept. En meer ondanks dan dankzij zichzelf, ontpopt Lincoln zich meermaals tot Held. De serie heeft ruimte om universeel kwaad aan de kaak te stellen: onderdrukking van minderheden, kindermishandeling, corruptie, de waanzin van de oorlog en de hypocrisie van predikers.
De wil van God
De hypocrisie van predikers is een andere overeenkomst met Job. In deel 4, ‘Strafkamp’ wordt Lincoln als corrupte agent veroordeelt en belandt hij in een kamp voor dwangarbeiders. Het kamp wordt geleid door een sadistische directeur die overtuigd is dat hij de Wil van God uitvoert. De directeur is zoals de drie vrienden van Job, die zeggen te weten wat God wil, waarom Hij straft en wat Job moet doen om weer in genade aangenomen te worden. De gevangenisdirecteur ziet het als zijn taak om de gevangenen te verlossen: het is niet zo dat ze zijn regime hier op aarde zullen overleven, maar dankzij de boetedoening die hij zijn gevangenen oplegt, en waarvan hij zeker weet dat Gods het zo wil, zullen ze gezuiverd aan de hemelpoort staan. En net als de drie vrienden van Job leert ook de directeur dat Gods wegen ondoorgrondelijk zijn.
De ene God en de Andere
De God uit het boek Job is niet de God uit Lincoln. In de bijbel verklaart God zich niet, Hij laat zien dat de wereld veel complexer is dan mensen kunnen overzien en dat lijden niet altijd een straf of een logisch gevolg van gedrag is. Hij maakt duidelijk dat mensen niet kunnen begrijpen hoe alles samenhangt en dat echte trouw aan God mogelijk is zonder dat je alle antwoorden krijgt en dat lijden niet altijd een duidelijke reden heeft.
De God van Lincoln is aardser en heeft een veel duidelijker, overzichtelijker doel voor zijn schepping voor ogen. Hij zegt: “Ik wou altijd dat de mensen gelukkig zouden zijn – in al hun daden gedreven door liefde en broederschap” (French Lover, pagina 31). God heeft zelfs medelijden met de mensen in Zijn schepping: “Ik heb het universum wel geschapen, maar al wie er leeft moet het op zichzelf redden (Strafkamp, pagina 24)”.
Dat maakt de God uit Lincoln veel begrijpelijker. Maar voor Lincoln maakt het niet uit. Hij heeft geen geloof te verliezen: ironisch genoeg is hij de enige die niet hoeft te geloven, hij wéét. Maar ondanks dat is hij absoluut niet onder de indruk van de aanwezigheid van zijn schepper, waarschijnlijk juist door het niet mysterieuze, de doorgrondelijkheid en de kwetsbaarheid van deze God.
Geen God, geen meester
De spanning tussen goddelijke bedoeling en menselijke vrijheid komt tot een hoogtepunt in het negende en laatste album van de serie, ‘Geen God, geen meester’. De titel is de anarchistische leus die totale onafhankelijkheid van autoriteit uitdrukt. Dit idee is de basis van het verhaal: Lincoln maakt zich definitief los van zowel God als Satan. Hij wil niet langer onderdeel zijn van hun spel en weigert nog een pion te zijn in een kosmisch experiment.
Nu staan Job en Lincoln op een tweesprong. Oppervlakkig lijken beide mannen niet veel veranderd te zijn. Job is, net als aan het begin van het verhaal een vroom, rechtvaardig en gezegend mens. Lincoln is nog steeds een cynische klootzak. Maar Job, na al zijn lijden, behoudt niet alleen zijn geloof in God, juist dankzij zijn lijden is zijn relatie met God verdiept en accepteert hij (niet ‘begrijpt hij’) de complexiteit van God en de schepping.
Lincoln laat God en de duivel, na negen albums met weinig lief en heel veel leed, achter zich. Hij maakt zich los en kiest voor zichzelf. Zijn karakter is niet veranderd, maar hij heeft wel geleerd: als het leven dan toch een betekenis moet hebben, dan moet een mens die zelf bepalen.
Wat beiden mannen dan weer verbindt is dat ze na al hun beproevingen beide tevreden zijn met hun lot.
