Er zit iets grappigs in het idee van een strip die je leest op papier, weg van je telefoon en laptop, terwijl het verhaal draait om een meisje dat in de problemen raakt omdat ze niet weg kan blijven van haar scherm. Dat knipoogje is waarschijnlijk onbedoeld, maar het werkt. IRL, de nieuwe graphic novel van het duo Mark Eacersall en Henri Scala met tekenaar Jérôme Savoyen, beweegt zich precies op die grens van bescherming en kwetsbaarheid. Zodra je het virtuele omhulsel wegtrekt, sta je alleen.
Roxane Blanc is zeventien, woont in een huppige Parijse buurt, volgt haar eindexamenjaar en lacht met klasgenoten tijdens de lunch. Niets aan de hand. Maar ‘s avonds is ze Soap, een anonieme tussenpersoon op het dark web die valse papieren regelt voor klanten van wie ze de naam niet kent en het gezicht nooit ziet. De betaling in bitcoin en nooit fysiek contact. Die laatste regel is het gouden principe van haar bestaan, tot de dag dat ze het doorbreekt.
Eacersall en Scala hebben Roxane gelukkig niet als held neergezet, maar ook niet als naïef slachtoffer. Ze is slim, kent de risico’s en begon niet eens voor het geld. Ze overtuigt zichzelf ervan dat valse papieren regelen een politiek statement is, iets wat het systeem een hak zet. Dat ze er ook nog aan verdient, is bijzaak. Die rechtvaardiging is het meest geloofwaardige aan haar personage. Pas als die redenering begint te schuiven, als de consequenties zich opstapelen en Roxane ze niet meer weg kan redeneren, wordt IRL een coming-of-age-verhaal. En op dat moment wordt het ook beter.
Dat het boek geloofwaardig aanvoelt heeft alles te maken met Henri Scala, commissaris van de Franse politie en decennialang actief in de aanpak van cybercriminaliteit. Samen met Eacersall, die al eerder bewees gevoel te hebben voor verhalen op het snijvlak van criminaliteit en het alledaagse leven (hun GoSt 111 won in 2021 de Fauve Polar voor beste thriller op het festival van Angoulême), bouwt hij een wereld die klopt. En uw recensent kan het weten. Ook in het onvolprezen Sterven in de armen van mijn kindermeisje werden we getrakteerd op een realistisch inkijkje in de onderwereld.
De terminologie is echt en de werkwijze van de digitale brigade is herkenbaar. De momenten waarop Roxane beseft dat ze problemen creëert die ze niet meer kan wissen voelen niet geforceerd. Maar hier schuilt ook de beperking. De beste onderdelen van IRL zijn die waar het verhaal de lezer raakt in iets wat buiten het dark web reikt, niet de uitleg over escrow-systemen en TOR-netwerken. Wanneer een strip je het gevoel geeft dat je iets nuttigs leert, werken de schrijvers net iets te zichtbaar.
Gelukkig is er Jérôme Savoyen, wiens naam je je waarschijnlijk nog niet kende maar waarschijnlijk binnenkort zal kennen. Dit is zijn eerste album, maar dat merk je eigenlijk nauwelijks. Zijn stijl is gevormd door mangakunstenaars als Yoji Shinkawa en Masamune Shirow, maar ook door meer westerse namen als Sean Murphy en Mathieu Lauffray. Het resultaat is een hybride lijntekening die strak is zonder klinisch te voelen. De stedelijke omgevingen ademen een koele, blauwe intensiteit en de close-ups van Roxane zijn precies expressief genoeg om haar innerlijk conflict te tonen zonder het aan te dikken. Savoyen begrijpt goed dat een verhaal over digitaal leven ook visueel moet kloppen. De momenten op het scherm zijn anders opgebouwd dan de scènes in het klaslokaal. Die ritmische wisseling maakt het lezen van de strip intuïtief, zelfs als je zelf weinig van het dark web snapt.
Wat ontbreekt, en wat een volgende stap zou zijn, is een visuele taal die echt iets zegt over het thema in plaats van het enkel te illustreren. De beelden begeleiden het verhaal goed, maar ze verdiepen het zelden. Een strip over onzichtbaarheid, over het verschil tussen een scherm-identiteit en een lijf, kan beeldtaal vinden die dat gevoel oproept zonder het te beschrijven. IRL laat die kans hier en daar liggen. Een positieve uitzondering is het moment waarom Roxane digitaal op zoek gaat naar de ware identiteit van haar compagnon. Dit wordt geweldig getekend, alsof ze door de fysieke wereld heen wandelt.
Maar genoeg zout op slakken, dit is sterk werk. Eacersall en Scala schrijven een thriller die zijn genre respecteert en tegelijk durft in te zoomen op morele ambiguïteit zonder die weg te praten. Roxane is geen geweldige mens en dat hoeft ook niet. Ze is een geloofwaardig kind dat te vroeg te veel kon en er de prijs voor betaalt. En Savoyen tekent haar alsof hij haar kent. IRL is voor als je zin hebt in spanning en actie, maar even genoeg hebt van mannen met pistolen.
Jérôme Savoyen, Marc Eacersall & Henri Scala – IRL. Lauwert. 204 pagina’s hardcover. €33,95.
