De Lijst der lijsten: een jaar 9e kunst onder de microscoop

Er zijn mensen die na een jaar hard werken hun voeten omhoog gooien en denken: zo, dat was dat. Wij niet. Wij pakken een microscoop, schuiven alle cijfers op een hoop en vragen ons af: wat hebben we in vredesnaam allemaal uitgespookt?

Dus telden we recensies. Woorden. Pagina’s. Euro’s. We keken wie het vaakst langskwam, wie het dikst was (qua boeken), en welke stukken de meeste glimlachen, fronsende wenkbrauwen en Facebook-reacties opriepen. We lieten algoritmes los op onze teksten, gooiden grafieken over sociale media heen en ontdekten tot onze eigen verbazing dat sommige dingen precies gingen zoals gedacht, en andere juist totaal niet.

De Lijst der lijsten

Laten we er niet langer omheen draaien. Hierbij presenteren wij de Lijst der lijsten, een lijst die alle individuele top5-lijstjes van recensenten en medewerkers samenvat. Dit jaar nog onomstotelijker dan eerder, omdat we nu ook de mening van een groot deel van de Nederlandstalige stripwinkels hebben gekregen. Die lijstjes zijn uiteraard ook meegewogen. Om een mooi beeld te geven van de overeenkomsten en verschillen tussen winkel en redactie te geven, splitsen we de boel ook even voor u op.

De volledige toplijsten:

We hebben dit jaar uitermate nauwkeurig moeten rekenen om zeker te weten dat we geen gekke conclusies trokken. Want nu uitgerekend ‘onze’ Joris Vermassen onomstotelijk op de eerste positie is geeindigd moeten we het natuurlijk wel zeker weten. De resultaten laten echter geen ruimte voor twijfel. Zowel bij de redactie als bij de stripwinkels staat Soldaat-hovenier fier bovenaan. Voor een aantal andere titels geldt eveneens dat er een algehele consensus is (De Beestenburcht, 1629), terwijl De Meteoren duidelijk de voorkeur van de redactie heeft, maar weinig interesse van de winkeliers.

Grote opvallende is Ik ben een verdwaalde engel, die bij de redactie niet één keer genoemd is, terwijl de winkels deze maar nipt niet op nummer 1 zetten. Een verklaring hiervoor kan zijn dat dit werk pas recent verschenen is en (nog) niet overal op ieders radar verscheen. In het algemeen valt het op dat winkeliers een grotere voorkeur uiten voor boeken die recenter verschenen zijn dan de redactie. 

Andere opvallende zaken:

Asterix: de commerciële bom die critici negeren
Winkels zijn laaiend enthousiast (#4 met 48 punten), maar de redactie zwijgt in alle talen. Winkeliers weten: Asterix verkoopt altijd, critici vinden het “te voorspelbaar”.

“Saint-Elme” vs “Zwartkijken“: 
De redactie omarmt het experimentele Saint-Elme (Lauwert, 4× top 5), terwijl winkels zwichten voor nostalgie met Zwartkijken: de oorsprong (Standaard, 3×). Is hier sprake van een generatiekloof? 

Standaard: winkelkoning, redactie-vreemdeling
Standaard vult 30,5% van de lijstjes van alle winkels (nog los van de andere merken als Casterman), maar slechts 2,1% bij redactie. Winkeliers houden van reeksen, de redactie bespreekt liever eenmalige parels (een tendens waarover we eerder al een artikel publiceerden).

Stripwinkels minder enthousiast over “comics”
Lambiek, Henk’s Comics en Neat Stuff noemen comics als Drome, Helen of Wyndhorn, maar de meeste stripwinkels negeren ze volledig. Winkeliers: “Dat verkoopt niet”, redactie: “Eindelijk iets origineels!” (kort door de bocht, we weten het).

“Borgerhoff & Lamberigts”: de literaire outsider wint
Traditionele stripuitgeverijen (Standaard, Dargaud) worden afgetroefd door een “gewoon boek”-uitgeverij. Het schot in de roos met Soldaat-hovenier bewijst: goede strips vinden altijd hun weg. 

Graphic novels vs. reeksen: duidelijke shift
80% top 20 titels bij de redactie zijn standalone graphic novels (Soldaat-hovenier, Chumbo, Drome), niet delen van een serie. Dit bevestigt de observatie uit 2024: redacteuren prefereren afgeronde verhalen boven “deel 31”.

We concluderen brutaal doch voorzichtig: de stripwinkeliers zijn de commerciële radar (recent, verkoopbaar), de redactie zoekt het verderop (literair, niche). Soldaat-hovenier is de zeldzame strip die beide werelden verbindt.

De uitgeverijen

Uiteraard formeerden we ook dit jaar een overzicht van de uitgeverijen en hun positie op de lijstjes. 

Wanneer we de mening van de redactie bekijken voert Borgerhoff & Lamberigts bij de uitgevers de lijst overtuigend aan. Met Soldaat-hovenier beschikken zij over de onbetwiste titel van het jaar: negen vermeldingen en meer dan tien procent van alle punten. Dat is duidelijk consensus.

Daarachter volgt Concerto, gedragen door De meteoren, een uitgesproken redactiefavoriet die bij de winkels nauwelijks terugkomt. Lauwert bevestigt zijn reputatie met Saint-Elme als avontuurlijk, eigenzinnig en consequent genoemd.

Opvallend is dat traditionele grootmachten als Standaard en Casterman hier relatief laag eindigen. Grote namen zijn aanwezig, maar domineren niet. Verderop in de lijst zien we uitgeverijen die met één sterke titel hun stempel drukken, zoals Drome, Mario en de Magiër en Elektrisch leven.

De conclusie is duidelijk: de redactie kiest voor literaire graphic novels, afgeronde verhalen en eigenzinnige stemmen. Reeksen en zekerheid spelen een bijrol.

De lijstjes van de stripwinkels vertellen een totaal ander verhaal. Hier draait het om zichtbaarheid, doorloopsnelheid en herkenning, en dat zie je meteen terug in de top.

Standaard domineert overtuigend. Met ruim 30% van alle punten en maar liefst 28 vermeldingen is dit geen nek-aan-nekrace, maar een kopgroep met afstand. Helemaal als je bedenkt dat Casterman met 10,2% tot dezelfde stal behoort. Ik ben een verdwaalde engel is daarbij de duidelijke motor: breed gedragen en consequent genoemd.

Daarachter volgen Lauwert en Dargaud. Makkelijke prooien en de schitterende heruitgaves van Blacksad laten zien waar winkels op vertrouwen: actuele titels, bekende reeksen en bewezen namen. Lombard en Casterman versterken dat beeld met series als Thorgal en De Beestenburcht.

Opvallend is dat uitgeverijen als Concerto en Borgerhoff & Lamberigts hier lager eindigen dan bij de redactie. De meteoren en Soldaat-hovenier worden wel degelijk genoemd, maar missen de massale steun die series en publieksfavorieten wél krijgen.

De conclusie ligt voor de hand: stripwinkels denken in verkoopmomenten, continuïteit en herkenning. Waar de redactie zoekt naar literaire uitzonderingen, kiezen winkels voor titels die vandaag en morgen blijven lopen.

---

 

Analyse van een jaar 9e kunst

Naast de jaarlijstjes hebben we ook dit keer pas op de plaats gemaakt om te kijken wat we eigenlijk allemaal geproduceerd hebben. En dat blijkt opnieuw geen kleinigheid.

In 2025 publiceerden we 98.640 woorden aan recensies en artikelen. Bijna honderdduizend woorden over strips. Dat zijn 95 uitgebreide recensies en 12 afleveringen van Kort van stof, samen goed voor honderden (407 om precies te zijn) besproken titels en een schrijfinspanning waar menig redactie een hernia van zou krijgen.

Hieronder zie je de grafiek met het totale aantal recensies: de uitgebreide stukken én Kort van stof samen. Voor de leesbaarheid hebben we enkel de grotere uitgeverijen weergegeven. Confronterend, want hoeveel liefde je ook voor het medium hebt, iemand heeft dit allemaal moeten schrijven.

Kijken we uitsluitend naar de uitgebreide recensies, dan valt meteen op hoe anders deze lijst eruitziet. Lauwert en Concerto voeren hier de ranglijst aan, met Standaard als stevige derde. Dat zijn geen toevalstreffers, maar uitgeverijen die titels uitbrengen waar je niet even snel overheen schrijft.

Opvallend is wie hier juist níet domineren. Uitgeverijen die in het totale overzicht hoog scoren dankzij productievolume en reeksen, verdwijnen nu naar de achtergrond. Deze selectie zegt daarmee minstens zoveel over de redactie als over de uitgeverijen zelf. Waar een boek vraagt om ruimte, krijgt het die. En soms betekent dat: minder titels, maar meer aandacht.

Er zijn 95 uitgebreide recensies geplaatst in 2025.
60.449 woorden in totaal, gemiddeld: ±636 woorden per recensie

Ook Kort van stof bleef in 2025 aan populariteit winnen. De cijfers laten weinig ruimte voor twijfel, bezoekers waarderen het overzicht en de vaart. Even snel bijlezen, weten wat ertoe doet, en zonder omwegen door naar de volgende titel.

In Kort van stof verschenen dit jaar 312 besprekingen (gemiddeld 26 per post) van gemiddeld ruim 120 woorden, samen goed voor meer dan 38.000 woorden aan context en duiding.

De formule is inmiddels helder. De besprekingen zijn korter, de oordelen duidelijker en de stellingname directer. Waar uitgebreide recensies ruimte nemen voor analyse en context, functioneert Kort van stof als radar: veel titels, weinig omhaal. In de praktijk komen hier vooral losse delen van langer lopende reeksen voorbij, precies die boeken waarbij lezers vooral willen weten: doorgaan of laten liggen?

Het bedrag dat je kwijt bent als je alle uitgebreid besproken boeken zou kopen: € 1.920,97 (Vorig jaar was dat € 2.520,70)

Als je alle recensies en korte besprekingen van het afgelopen jaar naast elkaar legt, duiken sommige onderwerpen steeds opnieuw op. Soms expliciet, soms tussen de regels door. We zijn er ingedoken en hebben gekeken waar het in 2025 nu vaak over ging. Het resultaat is geen verrassing, maar wel veelzeggend.

Wat al deze cijfers, lijstjes en grafieken vooral laten zien, is dat 9e Kunst blijft bewegen tussen twee snelheden. Aan de ene kant is er de behoefte aan rust, verdieping en het grote verhaal, bij boeken die je dwingen even stil te staan. Aan de andere kant is er de drang om bij te blijven, te scannen, te filteren en snel te oordelen.

Dat spanningsveld is geen probleem, integendeel. Het maakt dat er ruimte is voor zowel het lange betoog als het korte vonnis, voor de literaire uitschieter en het seriewerk dat je vooral bij wil houden. Blijkbaar willen onze lezers niet kiezen, en eerlijk gezegd: wij ook niet.

En zo eindigt 2025 zoals het begon: met veel strips, nog meer meningen, en genoeg stof om ook volgend jaar weer enthousiast door te tellen.