Robert Crumb tekent nog als een bezetene, maar neemt zichzelf te serieus

Nieuw werk van Robert Crumb is altijd iets om naar uit te kijken. De inmiddels 82-jarige Amerikaan geldt voor meerdere generaties stripmakers als voorbeeld om zijn taboe doorbrekende undergroundstrips, waarmee hij in de jaren ‘60 begon. Zijn verhalen over seks, drugsgebruik, kritiek op het politieke systeem en nog meer seks effenden de weg voor honderden andere stripmakers die iets anders wilden tekenen dan avonturen- en humorstrips voor kinderen. Zijn tekenstijl werd alom geroemd en vaak slecht nagedaan.

In de loop der jaren werd het werk van Crumb geen underground meer. De verfilming van zijn Fritz the Cat werd een cultklassieker. Zijn werk kwam in reguliere boekhandels te liggen, verscheen bij reguliere uitgevers, hij won prijzen, werd onderdeel van documentaires en Crumbs tekenwerk hing in expositieruimtes waar het voor veel geld van de hand ging.

Desondanks is Crumb als inmiddels 80-plusser niet uitgeschopt tegen heilige huisjes. In zijn nieuwe werk Verhalen over paranoia laat hij nog één keer zien dat hij niet in een hokje te stoppen is. Maar waar choqueer je anno 2025 nog mee? Niet meer met verhalen over seksuele aberraties of drugsgebruik. Wel door in te gaan tegen de overtuiging van het merendeel van je fans. In de verhalen in zijn nieuwe boek verzet hij zich tegen vaccineren, oppert hij dat corona mogelijk een complot is van de farmaceutische industrie om miljarden te verdienen en verwijt hij zijn lezers dat ze te makkelijk geloven wat ‘zogenaamde experts’ hen vertellen. De aan de democratische partij gelieerde wetenschapper Margaret Hamburg wordt neergezet als lid van de ‘deep state’.

Al zijn kritiek verpakt Crumb in een algehele verhandeling over paranoia. Zijn alle andere mensen nou gek geworden dat ze niet zien wat ik zie? Of ben ik zelf gek? Het is eenzelfde  retorische truc die zelfbenoemde ‘vrijdenkers’ of ‘critici van het systeem’ gebruiken, wanneer ze beweren ‘alleen maar vragen te stellen’.

Kritiek hebben op de maatschappij en de algemene opinie is altijd gezond, maar er wringt iets in Verhalen over paranoia. Wat Crumbs werk ooit zo goed maakte, was de ironie en vooral de zelfspot. Dat ontbreekt volkomen in zijn nieuwste album. Het is alleen een wat plat afgeven op wetenschap en journalistiek, zoals het op sociale media al jaren bon ton is: corona was een complot, de MSM doen niet aan waarheidsvinding, we worden ten onrechte bang gemaakt voor Poetin, et cetera, et cetera.

Het probleem met Verhalen over paranoia is dat Crumb je met zijn maatschappijkritiek nergens verrast. Crumb is zichzelf op zijn oude dag wel héél erg serieus gaan nemen. Dat maakt zijn scheldkanonnade hier en daar behoorlijk saai. Een laatste verhaal dat hij nog maakte met zijn in 2022 overleden echtgenote Aline Kominsky is nog het minst saai. En dat is alleen een klaagzang over slechte uitgevers.

Eigenlijk is het feit dat dit album van voormalig grootmeester Robert Crumb is, het enige waarom Verhalen over paranoia de reden van het lezen waard is. Want ja, tekenen doet hij nog steeds als een bezetene. Maar echt choqueren, dat doet hij niet meer.