Op pagina 96 en 97 van Elektrisch leven zie je een prachtige, helderwitte structuur paginagroot afgebeeld. Het lijkt wel een asymmetrisch zenuwstelsel met vele, lange vertakkingen. We kijken echter naar een astronomisch fenomeen. Helemaal onderin, in het uiterste puntje, bevindt zich onze melkweg. De Laniakea – want zo heet het – strekt zich uit over 520 miljoen lichtjaren en omvat ongeveer 100.000 melkwegstelsels. Het idee dat zich in het heelal dit soort immense superstructuren bevinden die biljoenen hemellichamen met elkaar verbinden, is ronduit verbijsterend. Elektrisch leven bevat een grote hoeveelheid van dit soort feiten die stuk voor stuk tot de verbeelding spreken, maar het kost schrijver Sander Funneman moeite om die op een goed gestructureerde en voldoende onderbouwde manier te presenteren en dat gaat helaas ten koste van de overtuigingskracht.
Volgens Elektrisch leven functioneert vrijwel alles in het universum bij gratie van elektriciteit. Dat elektriciteit een belangrijke rol speelt, weten we al eeuwenlang – denk aan de kikkerpootjes die gaan trappelen door elektrische stimulatie – maar de omvang, het belang ervan, de precieze werking en hoe alles met elkaar samenhangt, stelt ons nog altijd voor raadselen. De laatste decennia neemt ons inzicht echter met sprongen toe. Wat we inmiddels weten is buitengewoon intrigerend en als we Funneman mogen geloven, zijn de implicaties groot en valt er nog een hoop te ontdekken.
Funneman is duidelijk enthousiast over dit onderwerp en weet er veel van. Dat zorgt voor een grote hoeveelheid feiten die op de lezer wordt afgevuurd. Fascinerend, maar ook overweldigend. Al snel verlang je naar meer richting en structuur om te begrijpen wat het belang is van al die kennis. Waaruit bestaan bijvoorbeeld al die verbindingen in de Laniakea precies, wat voor gevolgen heeft dat en merken wij daar op Aarde ook iets van? Funneman stipt het allemaal wel aan, maar doet dat versnipperd en summier. Het tekent Elektrisch leven. Funneman springt nogal eens van de hak op de tak, specificeert en onderbouwt alle trivia maar mondjesmaat, en zijn woordgebruik is bij vlagen verwarrend, net zoals zijn zinnen soms hiaten vertonen. In zijn voorwoord geeft Funneman aan nog nooit van graphic novels te hebben gehoord voor hij aan dit – in vier jaren geproduceerde – boek begon. Hij prijst zijn vrouw voor het redigeren en indikken van zijn teksten. Misschien hebben ze doelbewust geprobeerd beknopt te schrijven in de veronderstelling dat dit een vereiste was bij stripboeken. Dat is jammer, want de man heeft een hoop interessants te vertellen, maar op deze manier komt het onvoldoende tot zijn recht.
Hoewel het in de latere hoofdstukken iets beter gaat, ontstaat hierdoor ook vrijwel nergens een echt narratief. Dat maakt het voor de lezer zo goed als onmogelijk zich te laten meeslepen, maar ook om al die informatie in gedachten te ordenen tot een samenhangend model en zo tot een hoger en praktisch inzetbaar inzicht te komen. Bij een tweede lezing ben je beter in staat structuur aan te brengen en om spontaan opborrelende feitjes te onderscheiden van de rode draad. Dat onderstreept dat dit met goede redactie een beter boek had kunnen zijn.
Elektrisch leven werd getekend door illustrator Peter Brouwers. Zijn hoofdpersonage had trefzekerder mogen zijn, maar zijn natuurtekeningen en infographics zijn prima en die vormen verreweg de hoofdmoot. Brouwers blijft in zijn verbeelding doorgaans dicht bij wat er in de tekst verteld wordt, maar gunt zichzelf bij abstracte onderwerpen wat meer dichterlijke vrijheid en kiest op elke pagina voor een compositie op maat. Dat maakt het functioneel en afwisselend waardoor het prettig wegleest.
Wat opvalt is dat de tekenstijl eenvoudig is en ruim van opzet. Ook de typografie is relatief groot. Het doet vermoeden dat Brouwers mikte op een kleinere uitgave en dat klopt. De oorspronkelijke, Amerikaanse editie meet 23 bij 16 cm in plaats van de 28 bij 19 cm van deze Nederlandse editie. Dat is een behoorlijk verschil. Het Amerikaanse formaat past beter bij de inhoud, maar mogelijk wilde Scratch Books liever een luxe uitstraling.
Elektrisch leven laat zien hoe allesomvattend elektromagnetisme is, en hoe weinig we er eigenlijk nog maar van weten. De barrage aan feiten fascineert, maar de beknopte teksten en het gebrek aan een degelijke structuur maken het niet makkelijk om de aandacht vast te houden en te begrijpen wat dit alles voor consequenties heeft. Een tweede lezing biedt soelaas, maar de meeste lezers zullen het bij één keer houden. Het is misschien geen gek idee om Funnemans betoog een keer in meerdere boeken op te knippen, dan krijgt hij tenminste de ruimte tot verdieping en onderbouwing. Een goede redacteur is dan wel een vereiste.
Sander Funneman en Peter Brouwers – Elektrische leven. De verbijsterende rol die elektromagnetisme speelt in … alles. Scratch Books. 300 pagina’s hardcover. € 29,99
