Kies vijf boeken die je goed vindt en die je gevormd, beïnvloed of geïnspireerd hebben als stripmaker. Die vraag stelden we aan niet zomaar een aantal stripmakers: wij kozen voor striptekenaars die we tegenkwamen op de Nieuwe Garde stripmarkt, bij de presentatie van Dit lichaam van ons in Haarlem en op plekken waar veel jonge makers zijn. Met het idee dat dat vast spannende lijstjes oplevert. In de zevende aflevering van deze zomerserie:

Niek van Ooijen

Voor iemand die veel tijd besteedt aan het maken van strips ben ik om eerlijk te zijn eigenlijk geen supergrote striplezer. Een groot deel van mijn inspiratie haal ik uit mijn dagelijks leven, de natuur, of films, en strip is voor mij het perfecte medium om er iets over te vertellen. Ik lees eigenlijk vooral strips die me rechtstreeks inspireren of die iets bijzonders met me doen. Strips waarvan ik leer, omdat ze iets heel gaafs doen qua tekenstijl of met de manier van vertellen.

Afijn, hier volgen dus de 5 strips die mij op een belangrijke manier hebben beïnvloed, in chronologische volgorde.

1 Hergé – De sigaren van de farao (Casterman)

Mijn opa was een liefhebber van zo ongeveer alles wat onder Franco-Belgische strips valt: Suske en Wiske, Asterix, Lucky Luke, en vooral Kuifje. Zijn oude albums stonden bij mijn moeder thuis in de kast. Stokoud inmiddels, maar allemaal op prachtige wijze gerestaureerd, opnieuw gebonden met een chique linnen ruggetje, helemaal klaar om door de volgende generatie opnieuw stukgelezen te worden. En de eerste die ik las was De sigaren van de farao.

Het verhaal is amusant, maar niet per se heel sterk, het is heel duidelijk dat Hergé in dit vroege stadium van zijn carrière het allemaal maar een beetje improviseerde. Het gaat nogal van de hak op de tak, langs verschillende avonturen in het Verre Oosten, met het steeds terugkerende teken van de farao Kih-Oskh en het bijbehorende, langzaam ontrafelende mysterie als verbindende factor. Maar deze strip is waar het voor mij allemaal begon: niet alleen mijn fascinatie met strips, maar ook die met de cultuur van het oude Egypte, het Midden-Oosten en India.

Nu, meer dan 20 jaar later, hebben Kuifje en vooral dit album nog steeds een speciale plek in mijn hart. Zo speciaal zelfs dat ik enkele maanden geleden het teken van farao Kih-Oskh op mijn arm heb laten tatoeëren, door een oud-klasgenoot van ArtEZ. In mijn geval niet om aan te geven dat ik lid ben van een bende internationale smokkelaars, maar als eerbetoon aan mijn liefde voor strips. In dit geval bovendien aan de strip die mij aan het stripmaken heeft gebracht en de familieleden die me hierin altijd hebben gesteund.

2 Charles Burns – Black Hole (Fantagraphics)

Ik heb altijd al grote bewondering gehad voor sterke zwart-wit tekeningen en knappe arceringen, tijdens mijn studie op de stripmakersopleiding aan ArtEZ was dit dan ook iets waar ik veelvuldig onderzoek naar deed en mee experimenteerde. In het kader van dit onderzoek raadde een docent me aan om eens naar het werk van horror-tekenaar Charles Burns te kijken en ik was gelijk verkocht.

Black Hole is Burns’ magnum opus en gaat over een stel tieners die via een seksueel overdraagbare aandoening, die ze simpelweg ‘the bug’ noemen, afschrikwekkende misvormingen ontwikkelen. De besmette personen passen niet meer in het normale puberleven en trekken zich terug in de bossen, waar ze als verschoppelingen aan een nieuw leven beginnen. Het oplopen van ‘the bug’ kan in het verhaal worden gezien als een metafoor voor het einde van de puberteit. Het markeert het begin van een leven waarin de jongeren zelf een meer bewuste keuze moeten maken over wie ze zijn en hoe ze hun leven willen leiden, in plaats van dat ze overal in meegaan met de groep.

De figuren en hun misvormingen komen door het sterke penseelwerk van Burns op griezelige wijze tot leven. Harde zwart-wit contrasten worden gladgestreken met soepele en volumineuze arceringen, waardoor de vorm en textuur van elke monsterlijke verschijning bijna voelbaar is wanneer je als lezer met je ogen over de pagina glijdt. Burns maakt veel gebruik van droomscènes waarin hij zijn fantasie en talent voor het tekenen van verontrustende, surrealistische beelden helemaal de vrije loop kan laten.

Grappig vond ik dan weer om te ontdekken dat deze horror-tekenaar ook een groot fan is van Kuifje, en er in ander werk veelvuldig visueel aan refereert. Soms vraag ik me af waar de stripwereld geweest zou zijn zonder Kuifje.

3 Bastien Vivès – In mijn ogen (Casterman)

Vivès heeft een vrij trage en zeer sfeervolle vertelstijl, en is daarmee voor mij de absolute koning van het bouwen van sfeer. In zijn verhalen staan vaak kleine dingen en alledaagse zaken op de voorgrond, en ze krijgen tijd en ruimte om te ademen, wat maakt dat de wereld en personages heel echt en geloofwaardig aanvoelen.

In In mijn ogen volgen we een relatie die ontstaat tussen twee studenten, dit vanuit het perspectief van het mannelijke hoofdpersonage. Elk shot is letterlijk door de ogen van de man gezien, male gaze in de letterlijke zin dus. Het verhaal is daarmee compleet gefixeerd op de vrouw, terwijl de man meer een stille protagonist blijft waar je jezelf als (mannelijke) lezer goed op kunt projecteren.

Met de fixatie weet Vivès ook elke beweging en handeling die de vrouw uitvoert betekenisvol te maken: elke subtiele verschuiving in haar lichaamstaal, hoe ze om zich heen kijkt op een feestje, of hoe ze met haar vork in haar salade prikt; met elk plaatje waan je jezelf echt dicht bij haar en heb je het gevoel dat je haar steeds een beetje beter leert kennen. Tegelijkertijd blijft haar binnenwereld heel mysterieus, de man lijkt over het algemeen niet echt door te vragen over diepgaande zaken, waardoor we als lezer op veel vlakken ook eigenlijk alleen maar kunnen invullen. Dit komt het verhaal, en zeker het einde, eigenlijk alleen maar ten goede. Wie van het mannelijk geslacht heeft er immers nooit tegenover een meisje gezeten, zich afvragend wat er in haar omging? En of ze hem wel leuk vond? En was daarop zo gefixeerd dat hij zich op een gegeven moment alleen nog maar af kon vragen: waar is het fout gegaan en wat heb ik gemist?

4 Mirion Malle – This is how I disappear (Drawn & Quarterly)

Ik val meestal op strips die visueel vrij spectaculair zijn. Grootse, gedetailleerde tekeningen, indrukwekkende taferelen, knallende kleuren, etc. Dit boek zou ik niet snel als zodoende omschrijven. De tekeningen zijn vrij simpel, bijna plat en helemaal in zwart-wit, zonder grijswaarden of zelfs maar arceringen. Maar de lijnen die wel aanwezig zijn dansen alle kanten op en de personages dansen met typisch acteerwerk en taalgebruik vrolijk mee de pagina af. Malle weet de weinige middelen die ze inzet precies goed te gebruiken: elk poppetje, elk zwart vlak en elke leegte of stilte zit precies op de goede plek.

Clara, het hoofdpersonage in dit boek, is depressief, een staat van zijn die mij helaas niet vreemd is. Malle weet haar in dit boek heel raak en op herkenbare wijze neer te zetten als iemand die langzaam verdrukt wordt onder de zwaarte van allerlei hoge verwachtingen, zowel afkomstig van binnen als van buiten, en een nog groter blok aan oud zeer. Deze druk wordt goed weergegeven doordat er in het boek vrij weinig ‘stilte’ valt, er wordt veel geouwehoerd en van alles van Clara gevraagd. Ze wordt constant door iedereen belegerd met allerlei e-mails en sms-jes, taken en problemen; en in de weinige ruimtes die hiertussen vallen kan ze eigenlijk alleen maar zuchten en huilen.

De constante stroom aan tekst is overweldigend, maar ondanks dat leest het boek als een trein en word je helemaal het verhaal in gezogen, en daarmee mee in de diepte van de put waarin Clara zich bevindt. Een boek waarvan ik een brok in mijn keel krijg, vergezeld door een waterige glimlach.

5 Lucie Bryon – Thieves (Nobrow)

Thieves is een high-school romance en is gewoon leuk. Maar daarmee wil ik niet zeggen dat het verhaal geen diepgang heeft, integendeel zelfs. Ik ben een groot fan van gewone verhalen die uit het leven gegrepen zijn, maar daarmee juist laten zien dat het dagelijks leven en de alledaagse interacties tussen mensen doordrenkt zijn van allerlei diepgang en ingewikkeldheden. Thieves weet hierin een hele prettige balans te slaan tussen gelaagd en licht verteerbaar.

Het verhaal gaat over Ella en Madeleine, van wie we de binnenwereld bij beiden ongeveer even goed leren kennen. Ze worden verliefd, maar in plaats van dat ze ‘gewoon’ gaan daten hebben de twee meiden een missie: alle spullen die de kleptomane Madeleine heeft gejat stiekem terugbrengen naar de rechtmatige eigenaren.

Het terugbrengen van de spullen fungeert als metafoor voor verwerken en afstand nemen van shit uit het verleden, en dat gaat uiteraard niet zonder dat zowel Ella als Madeleine zichzelf tegenkomen. Uiteraard is er een moment in het verhaal waarop de twee ruzie krijgen, maar ze zijn gelukkig emotioneel zeer volwassen, en weten het snel en goed uit te praten. Wat mij betreft een welkome verademing na talloze verhalen waarin pietluttige conflicten eindeloos worden opgerekt omdat de personages niet gewoon eventjes met elkaar gaan zitten praten en naar elkaar luisteren.

Bryons tekenstijl is eenvoudig, maar door mooi gebruik van rasters, patronen en lichtval toch ook best uitgebreid en heel veelzeggend; de algehele verzorging van de tekeningen en het boek is prachtig. Bryon maakt gebruik van een gelimiteerd palet met warme kleuren, en we zien veel leuke feestjes in leuke interieurs en leuke figuren verkleed in allerlei leuke outfits. Dit alles draagt eraan bij dat het boek zeer vlot leest, 200 pagina’s vliegen voorbij alsof het niks is. Zo’n soort strip zou ik elke dag wel kunnen lezen.

Kies vijf boeken die je goed vindt en die je gevormd, beïnvloed of geïnspireerd hebben als stripmaker. Die vraag stelden we aan niet zomaar een aantal stripmakers: wij kozen voor striptekenaars die we tegenkwamen op de Nieuwe Garde stripmarkt, bij de presentatie van Dit lichaam van ons in Haarlem en op plekken waar veel jonge makers zijn. Met het idee dat dat vast spannende lijstjes oplevert. In de zesde aflevering van deze zomerserie:

Karin Blaauwijkel

1 Lucy Knisley – Woe (Random House Graphic)

Voor mij moest er sowieso een strip van Lucy Knisley op deze lijst. Haar boeken zijn altijd zo’n plezier om te lezen. Dus waarom dan ook niet beginnen met haar nèt uitgekomen boek ‘Woe: A Housecat’s Story of Despair’?

Met Woe probeert Knisley de laatste dagen van haar oudere kat Linney vast te leggen. Eerder publiceerde ze deze op haar social media, maar nu zijn ze gebundeld in een mooie hardcover editie. De inkleuring is bewust ‘wonky’, wat wel past bij de over het algemeen niet te serieuze toon van het boek.

De strips worden verteld vanuit het perspectief van Linney, een rode kater. Dit gaat op een zéér dramatische toon die iedere katteneigenaar bekend voorkomt. En de korte, grappige strips snijden onderwerpen aan als: Linneys ervaring met honden, met het jonge zoontje van Knisley, en natuurlijk dat Linney al-tijd honger heeft en aan andere ongemakken lijdt. Een must-read voor alle kattenliefhebbers!

Andere boeken van Lucy Knisley die ik kan aanraden zijn Kid Gloves en Relish: My Life in the Kitchen (beide gepubliceerd door First Second), twee autobiografische strips van haar hand.

2 Nate Powell – Verzwelg me (Sherpa)

Nate Powell is één van mijn all time favoriete striptekenaars. Verzwelg me is een boek dat al uitkwam in 2008 en in 2009 de Eisner Award in de wacht sleepte.

Verzwelg me (in het Engels bekend als Swallow me Whole) volgt een broer en zus die uit een familie komen met een geschiedenis van verschillende psychische aandoeningen, vooral schizofrenie. Het is een coming of age verhaal waarin de lijn tussen realiteit en waanbeelden soms niet volledig duidelijk is.

Powells inktwerk is fantastisch mooi en zo sprekend. Met de texturen die hij gebruikt heeft hij geen kleur nodig om een enorm levendig beeld neer te zetten. Het tekenwerk in Verzwelg Me is moody en soms overweldigend wanneer het verhaal het nodig heeft.

Deze strip heeft op mij persoonlijk veel invloed gehad, en echt mijn ogen geopend voor wat er mogelijk is binnen het medium strip. Als jonge, eerstejaars student Comic Design had ik de kans Powell te ontmoeten tijdens een lezing over deze strip. Het horen en zien van zijn proces inspireerde me echt enorm. In 2017 had ik zelfs opnieuw de kans Powell te ontmoeten, ditmaal in Washington D.C., op de Smallpress Expo, waar ik als bezoeker was. Het voelde voor mij mooi om daar de kans te krijgen om hem te vertellen hoe zijn werk mij inspireerde als beginnend striptekenaar!

Een ander bekend werk van Powell is het drie delen tellende March, over de Amerikaanse Civil Rights Movement (Top Shelf Productions).

3 Ryan Andrews – This was our pact (First Second)

This was our pact is een heerlijk dikke YA strip uitgegeven door First Second. Het vertelt het verhaal van een groepje kinderen die de waarheid probeert te ontdekken achter een verhaal rondom hun jaarlijkse herfst-zonnewendefeest.

Elk jaar worden er duizenden lantaarns losgelaten in de rivier, die volgens een lied helemaal naar de sterren reizen. De groep volgt de lantaarns elk jaar tot een vast punt, en keert dan weer om, maar niet dit jaar. Nu gaan ze all the way, mét een afspraak: niemand gaat terug naar huis, en niemand kijkt om.

Het tekenwerk in This was our pact is kleurrijk, charmant en heerlijk om naar te kijken. Elke pagina heeft een andere kleurenspread en ook de potloodtexturen zijn een plezier voor het oog. De personages zijn zo leuk om te volgen, het voelt alsof je een Ghibli film zit te lezen, met alle mythische elementen van het verhaal. Er wordt veel gespeeld met kleurgebruik en de vorm van de tekstballonnen.

Het verhaal neemt zoveel wendingen dat je constant op het puntje van je stoel zit te lezen.

4 Rosemary Valero-O’Connell – What is left (Shortbox)

What is left is een zine uitgegeven door het Britse Shortbox. Het is een kort Sci-fi verhaal, waarin een schip, dat draait op de herinneringen van mensen, verongelukt. Het verhaal volgt een overlevend bemanningslid van het schip dat terechtkomt in de herinneringen van de menselijke bron van de motor van het schip.

Het tekenwerk is prachtig, werkend in voornamelijk roze- en paarstinten. Er wordt veel gewerkt met verschillende verlopen van de ene herinnering naar de andere. Met veel verschillende texturen van de beschadigde kabels en hardware van het schip, afgewisseld met meer herkenbare elementen als bomen en grassen in herinneringen. Constant wil je meer context en informatie om te begrijpen wat er gebeurt, en je krijgt steeds nét genoeg om het te begrijpen, maar ook om nog je eigen interpretatie van het verhaal te kunnen maken.

Een ander bekend werk van dezelfde tekenaar is Laura Dean Keeps Breaking Up With Me (First Second), waarin ook het uiterste wordt gehaald uit een beperkt kleurenpalet.

De originele zine van What is left wordt niet meer gedrukt. Maar op de website van Shortbox is deze nog wel beschikbaar als digitale aankoop in de bundel Don’t Go Without Me, waar nog meer strips van Valero-O’Connell in staan. In de winkel van Shortbox is een andere aanrader, en honorable mention, ook nog Homunculus van Joe Sparrow, ook een kort sci-fi verhaal.

Shortbox als uitgever is helaas kortgeleden opgeheven, maar ze organiseren nog wel elk jaar een digitale comics fair.

5 Junji Ito – Junji Ito’s Cat Diary: Yon & Mu (Kodansha Comics)

Ga ik mijn lijst openen met een kattenstrip en hem ook weer sluiten met eentje? Waarom ook niet!

Junji Ito staat natuurlijk vooral bekend om zijn fantastische, dikke horror-manga’s. De strip die daarvan afwijkt, is deze: Junji Ito’s Cat Diary: Yon & Mu. Ito, in dit boek bekend als J-kun, is altijd meer een hondenmens geweest, maar als zijn verloofde bij hem intrekt, brengt zij haar twee katten mee. Aan Ito dus de taak om te wennen aan zijn nieuwe leven als katteneigenaar.

Dit boek is extra leuk, omdat het om een slice-of-life verhaal gaat, met veel herkenbare taferelen; maar het is getekend alsof het een horrormanga is. Die discrepantie tussen de tekenstijl en wat er wordt verteld, is echt wat dit boek zo enorm grappig maakt! De overgedetailleerde close-ups van de katten maken je echt ongemakkelijk en de overdreven reacties en gezichtsuitdrukkingen van de baasjes werken heel goed om dit niet zomaar een ‘normale’ kattenstrip te laten zijn.

Natuurlijk moet ik ook even Ito’s andere boeken aanprijzen: No Longer Human (Viz Media) is zijn verstripping van een bekend Japans literair werk dat ik ook erg kan aanraden. Niet zozeer horror, maar het maakt je wel erg ongemakkelijk (op de beste manier). En natuurlijk Ito’s klassieker Uzumaki (Viz Media), voor het horrorwerk waar hij zo bekend mee is geworden.

Kies vijf boeken die je goed vindt en die je gevormd, beïnvloed of geïnspireerd hebben als stripmaker. Die vraag stelden we aan niet zomaar een aantal stripmakers: wij kozen voor striptekenaars die we tegenkwamen op de Nieuwe Garde stripmarkt, bij de presentatie van Dit lichaam van ons in Haarlem en op plekken waar veel jonge makers zijn. Met het idee dat dat vast spannende lijstjes oplevert. In de vijfde aflevering van deze zomerserie:

Rachelle Meyer

Boeken zijn altijd een veilige haven voor me geweest – een manier om te ontsnappen aan de wereld. Hetzelfde geldt voor strips. Ik verlangde ernaar om echt te kunnen verdwijnen in een wereld die ik zelf had bedacht. Daar kwamen de strips als medium om de hoek. In de webcomic Pulp en Circumstance vertel ik hoe de kennismaking met strips voor mij was.

Ik herinner me dat ik op 25-jarige leeftijd aan een stripverhaal begon, compleet met oversized Bristol karton en luxe pennetjes. Nadat ik had uitgerekend dat het ongeveer vijf jaar zou duren om het project af te maken, zakte de moed me in de schoenen en gooide ik alles weer weg. Maar strips bleven komen voor mij. Nu ik ouder en wijzer ben, en meer zittend werk doe, heb ik het uithoudingsvermogen om een langer project door te komen. En inspiratie haal ik uit de volgende strips:

1 Neil Gaiman & Dave McKean – Violent cases (Tundra)

Violent Cases opende mijn ogen voor het potentieel van strips als kunstvorm. Het tempo van de pagina’s, van de losse plaatjes tot het grotere geheel, is totaal inspirerend. Ik  ben nog steeds verbaasd over hoeveel van het verhaal wordt verteld door wat niet expliciet wordt gezegd.

 

2 Alison Bechdel – Fun home (Houghton Mifflin)

Dit boek leerde me dat persoonlijke verhalen van ongewone mensen perfect verteld kunnen worden via het stripmedium. Hoewel Bechdels nauwgezette tekenwerk het niet gemakkelijk maakt, was er iets aan dit boek dat me, net als punkmuziek, deed denken dat ik het ook zou kunnen. Haar werk gaf me het gevoel dat ik hier thuis hoor, als stripmaker.

3 Shaun Tan – De aankomst (Querido)

Mijn man kocht dit woordloze boek met de Nederlandse titel voor onze eerste kerst in Amsterdam. Het was een heel toepasselijk cadeau. Het geeft de immigrantenervaring prachtig weer. Het is overweldigend, zoals we het zelf ook meemaakten. En de verwondering van al het nieuwe, alle indrukken van een nieuw land, komt ook prachtig naar voren in het verhaal. 

4 Will Eisner – The Contract with God Trilogy (W.W. Norton & Company)

Hoe kan ik de legende Will Eisner weglaten? Ik heb een enorm ontzag voor Eisners tekenstijl en zijn manier van vertellen. Als ik moeite heb met het visualiseren van een pagina, sla ik zijn werk er soms op na om inspiratie op te doen.

 

5 Posy Simmonds – Gemma Bovery (Jonathan Cape)

Ik vind het geweldig hoe Posy Simmonds het klassieke stripidioom mengt met proza. Simmonds is op dit moment mijn grootste ‘cartoonist crush’, gewoon omdat ze zo verdomd slim en geraffineerd te werk gaat.

Kies vijf boeken die je goed vindt en die je gevormd, beïnvloed of geïnspireerd hebben als stripmaker. Die vraag stelden we aan niet zomaar een aantal stripmakers: wij kozen voor striptekenaars die we tegenkwamen op de Nieuwe Garde stripmarkt, bij de presentatie van Dit lichaam van ons in Haarlem en op plekken waar veel jonge makers zijn. Met het idee dat dat vast spannende lijstjes oplevert. In de vierde aflevering van deze zomerserie:

Guus Møystad

1 Jason – I killed Adolf Hitler (Fantagraphics)

Een verrassende mix van pulpavontuur en een liefdesverhaal vol droge humor en uitgestreken uitdrukkingen. Het verhaal speelt in een wereld waar sluipmoordenaars legaal zijn en dus regelmatig worden ingezet om geschillen op te lossen. Het hoofdpersonage wordt ingehuurd door een wetenschapper die een tijdmachine heeft gemaakt om Hitler te vermoorden.

Ik was met mijn moeder in een boekwinkel in Brussel toen ze me verraste met dit boek. Dit was tijdens mijn bachelor Kunstgeschiedenis & Literatuur en was de eerste strip die ik als volwassene las. Het heeft me ervan overtuigd om stripmaker te worden. Vandaar dat het een speciale plek in mijn hart heeft.

2 Dash Shaw – Een bodemloos bestaan (De Bezige Bij)

Vroeg in mijn ontwikkeling als schrijver (het duurde even voordat ik daadwerkelijk strips ging tekenen) werd dit boek me aangeraden. Een bitterzoet verhaal over de broers en zussen van de familie Loony die samenkomen in het ouderlijk huis op uitnodiging van hun ouders. Daar krijgen ze te horen dat hun ouders gaan scheiden. Het boek neemt de ruimte om elke verhaallijn tot het eind te volgen, waarna je echt het gevoel hebt dat je de personages kent.

Het maakte niet alleen indruk op mij als maker vanwege de tederheid waarmee Shaw de karakters onderzoekt, maar ook omdat hij bang lijkt voor woorden wanneer een tekening tekortschiet. Dan tekent hij bijvoorbeeld een pijltje naar voeten die in het zand lopen met de aantekening “the feeling of hot sand on bare feet.” Gaat helemaal in tegen allerlei tendensen in het stripidioom, maar verrijkt in dit geval het verhaal.

3 Dylan Horrocks – Hicksville (Drawn & Quarterly)

In Hicksville is een journalist op zoek naar een legendarische stripmaker uit Nieuw-Zeeland. Het verhaal ontwikkelt zich gaandeweg tot een postmoderne strip over strips en hun geheime geschiedenissen.

Wat me echt enthousiast maakte, is dat het verhaal niet alleen een ode is aan de strip, maar ook een theoretische uiteenzetting van Horrocks is over het medium.  Horrocks heeft een enorme impact gehad op hoe ik over strips denk als medium. Door hem is het eerste wat ik denk bij elke nieuwe strip die lees: zou deze alleen als strip kunnen bestaan, of is dit gewoon een verhaal dat toevallig de vorm van strip heeft gekregen? Als het de eerste is, ben ik heel blij (en als het de tweede is kan het alsnog goed zijn!)

4 David B. – The armed garden and other stories (Fantagraphics)

Het zegt wel iets dat ik het bekendste werk van David B, Epileptic, nooit heb gelezen. Dat gaat immers over de realiteit. Geef mij maar zijn rare historische werken, volgestouwd met zoveel mogelijk magische zaken. Dat heeft dit boek in overvloed: drie fantasievolle verhalen over de middeleeuwen, getekend in een bijzondere tekenstijl.

Die stijl heeft me beïnvloed, vooral de manier waarop hij moeiteloos zijn menselijke figuren uitrekt en overdrijft, zonder dat het ooit de suspension of disbelief doorbreekt. Zo kan de ene pagina de lezer op traditionele wijze tonen hoe de actie verloopt, waar op de volgende pagina een complexe, contrastrijke illustratie staat. Een illustratie nota bene waarin personages, settings en tekstballonnen in elkaar overvloeien, op een manier die evengoed de interne wereld van die personages illustreert. Voor de lezer is het hoe dan ook win-win.

5 Robert van Raffe – Zonder filter (Oog & Blik)

Dit boek is zo leuk. Ook een vroege inspiratie voor mij en het eerste Nederlandse stripboek dat mij compleet omver blies. Het verhaal is een simpel genoeg (maar wel heel grappig geschreven) coming-of-age verhaal over Raffe die zichzelf probeert te ontdekken op de kunstacademie en zich omtovert tot een fin-de-siècle dandy. Een beetje pretentieus en kunstzinnig, maar dat is wel mijn ding. Een ware ontmoeting tussen hoge en lage kunst.
Het maakte vooral indruk op mij omdat Raffe zichzelf niet vastketent aan een bepaalde stijl of manier van striptekenen, maar simpelweg aan de slag gaat met de gereedschapskist van het medium strip, om een zo pakkend mogelijk verhaal te maken.

Kies vijf boeken die je goed vindt en die je gevormd, beïnvloed of geïnspireerd hebben als stripmaker. Die vraag stelden we aan niet zomaar een aantal stripmakers: wij kozen voor striptekenaars die we tegenkwamen op de Nieuwe Garde stripmarkt, bij de presentatie van Dit lichaam van ons in Haarlem en op plekken waar veel jonge makers zijn. Met het idee dat dat vast spannende lijstjes oplevert. In de derde aflevering van deze zomerserie:

B. Carrot

Opmerkelijk is dat ik veel boeken in mijn verzameling heb die ik esthetisch onwijs mooi, virtuoos en indrukwekkend vind. Waar ik altijd in terugkijk voor inspiratie van lijnwerk, kleurgebruik, découpage of pagina-opzet. Maar voor mijn top vijf kies ik toch voor het verhaal. Of nog specifieker: waar de combinatie van verhaal en tekenstijl elkaar aanvullen en versterken. Mijn voorkeur gaat altijd uit naar een goed in elkaar gezet verhaal met creatieve storytelling.

1 Eleanor Davis – The hard tomorrow (Drawn & Quarterly)

Ik wist meteen dat ik een boek van Eleanor Davis zou kiezen voor mijn top 5. Ik ben een enorme fan van haar werk. Ze is geweldig sterk, zowel als verteller en als tekenaar, en ik vind dat ze een buitengewone manier heeft om vorm en inhoud samen te laten werken. Eigenlijk wat strips horen te doen.

Haar kleurwerk is prachtig, en toch heb ik gekozen voor een boek in zwart-wit. Ik kon me meteen identificeren met het hoofdpersonage van The hard tomorrow, en niet alleen omdat het een alternatieve vrouw is die protesten organiseert. Het komt vooral door het talent van Davis om getekende personages tot leven te brengen door de juiste houdingen en gezichtsuitdrukkingen te tekenen, precieze simpele lijnen te zetten die haar personages herkenbaar en menselijk maken. De dialogen zijn goed geschreven waardoor ik haar meteen geloof en direct in de wereld zit die ze schetst. In The hard tomorrow is het persoonlijke en het politieke in evenwicht en  het laat op een soms subtiele en soms directe manier zien hoe sociaal-politieke omstandigheden effect hebben op het individu. Daar kan ik me zeker in vinden.

2 Keum Suk Gendry-Kim – Grass (Drawn & Quarterly)

Ik heb voor Grass gekozen omdat het een belangrijk en gevoelig werk is. Het pakt een pijnlijk stuk geschiedenis aan, namelijk de Japanse bezetting van Korea tijdens WO II, en specifiek de systematische, seksuele uitbuiting van Koreaanse meisjes en vrouwen door de Japanse soldaten. Gendry-Kim benadert dit zeer kwetsbare thema met begrip en respect en maakt gevoelig en indrukwekkend gebruik van de kracht van het tekenen om emotie te tonen. Penseelstreken van zwarte inkt maken ruimte voor inbeelding, en de vele stille landschapsscènes bieden momenten om te ademen en te reflecteren. Grass is zwaar, kritisch en scherp maar ook teder en vol emotionele diepgang. De vorm die Gendry-Kim heeft gekozen, om het waargebeurde verhaal van één vrouw te vertellen, en daardoor de onmogelijke werkelijkheid van oorlog en trauma te belichten, geeft het boek veel kracht, en dat spreekt me aan. Ik heb er veel van geleerd, veel bij gevoeld, en werd herinnerd aan hoeveel emotie simpele lijnen teweeg kunnen brengen.

3 Rutu Modan – Tunnels (Drawn & Quarterly)

Rutu Modan is een talentvolle storyteller. Tunnels is een spannend, emotioneel en avontuurlijk boek dat sociaal commentaar levert en tegelijkertijd heel erg grappig is. Ik moest hardop lachen, ik werd ontroerd, verrast, en toen ik de laatste bladzijde omsloeg, draaide ik het boek meteen om en begon het opnieuw te lezen. In Tunnels neemt Modan verschillende elementen uit de complexe, ingewikkelde en absurde Israëlische samenleving en politieke realiteit, gooit ze in een meesterlijk avontuurlijke plottwist-keukenmachine en creëert zo een unieke leeservaring. En ondanks alle – bijna slapstick achtige – gekte slaagt ze erin zeer menselijke personages neer te zetten, diep verbonden met elkaar en de plek waar ze wonen. Modans tekenstijl en kleurgebruik versterken en benadrukken de ruimte tussen het serieuze en het speelse.

4 Lee Lai – Stone Fruit (Fantagraphics)

Stone fruit is een diep gevoelig verhaal. Queer, persoonlijk, en het raakt verschillende aspecten van de emotionele complexiteit van het mens-zijn. Lai creëert realistische personages die zowel onvolmaakt, mooi, als herkenbaar zijn. Tegelijkertijd maakt ze gebruik van de vrijheid die strips bieden: ze brengt realisme en fantasie naadloos samen. Deze vertelwijze is iets waar ik zelf (nog) geen gebruik van maak, maar ik heb er zeker een fascinatie voor: de grenzen van het realisme oprekken zonder dat het de waarheden van het leven tekort doet.

5 Judith Vanistendael & Zidrou – De walvisbibliotheek (Oogachtend)

Het is geen geheim dat ik Judith Vanistendaels werk heel inspirerend vind. Ik twijfelde tussen verschillende boeken van haar, maar heb deze gekozen puur omdat ik er onverwachts van moest huilen. De walvisbibliotheek slaagt erin om écht een boek voor alle leeftijden te zijn, fantastisch mooi, meeslepend en ontroerend. Ik vind de découpage creatief en speels, en de kleuren prachtig. Het is een mooie toevoeging aan een lijst, die hopelijk aanzet tot het lezen van boeken, juist omdat De walvisbibliotheek onder andere gaat over het lezen van boeken.

Kies vijf boeken die je goed vindt en die je gevormd, beïnvloed of geïnspireerd hebben als stripmaker.  Die vraag stelden we aan niet zomaar een aantal stripmakers: wij kozen voor striptekenaars die we tegenkwamen op de Nieuwe Garde stripmarkt, bij de presentatie van Dit lichaam van ons in Haarlem en op plekken waar veel jonge makers zijn. Met het idee dat dat vast spannende lijstjes oplevert. In de tweede aflevering van deze zomerserie:

Sabrina Kooijmans

1 Jen Wang – De prins en de naaister (Van Goor)

Ik ben erg fan van het young adult genre, het leest lekker weg en het maakt vaak onderwerpen toegankelijk die misschien ver van je bed lijken. Zo ook De prins en de naaister. Frances is een doodgewone, maar erg getalenteerde kleermaker die heel bijzondere jurken maakt. Een van haar jurken is zo schandalig dat die de aandacht trekt van de prins, en hij besluit Frances een bezoekje te brengen in het geheim. Hij is namelijk zelf geïnteresseerd in het dragen van spraakmakende jurken. De manier waarop de personages zich ontwikkelen staat los van alle labels, hierdoor verloopt het verhaal heel vloeiend en maakt het best wel ingewikkelde emoties bespreekbaar. Soms heb je gewoon niet alle antwoorden, maar dat maakt je gevoel niet minder belangrijk. Oh, en Wangs tekenstijl is superdynamisch. Ik kan er geen genoeg van krijgen.

2 Gengoroh Tagame – My Brother’s Husband (Blackfriars)

Een lijstje van mij is niet compleet zonder een manga. Manga is namelijk enorm divers, en onder de boeken die nu worden vertaald zit ook een enorme hoeveelheid serieuze literatuur. Zo ook My Brother’s Husband, Mike besluit naar Japan te reizen om de tweelingbroer van zijn pas overleden man op te zoeken. Yaichi is een alleenstaande vader met alle gebruikelijke vooroordelen over homoseksuele mannen, maar goed fatsoen dwingt hem om zijn huis toch voor Mike open te stellen. Dit maakt My Brother’s Husband soms pittig om te lezen, Yaichi slikt veel, maar niet al zijn meest extreme gedachtes in. Hierdoor ontstaan situaties en gesprekken die herkenbaar zullen zijn binnen de queer community, al zijn deze gesprekken in het echte leven helaas vaak in minder veilige situaties. Dat maakt deze manga wel zo bijzonder in mijn mening. Tagame zet Yaichi niet neer als een slechte man, en als je door blijft lezen word je beloond met een gevoelig en hartverwarmend verhaal.

3 Ananth Hirsh & Yuko Ota – Barbarous (Johnny Wander)

Ik kan hier heel veel zeggen en dat ga ik ook doen, maar als de afbeelding genoeg is, ga dan gewoon vast naar deze link en geniet. Barbarous is een nog doorlopend verhaal van het duo dat ons ook Lucky Penny gaf, en ja, ze geven dit verhaal gratis online uit. Voor hen die dat prettiger vinden: via de webshop kun je ook de fysieke strip kopen. Het verhaal gaat over de kattige Percy die probeert te vluchten van haar vorige leven. Op die vlucht komt ze Leeds tegen, een reptielachtige man die werkt als conciërge in een wat ouder pand. Hij is een goedzak en zijn baas vindt dat hij wel wat hulp met een ruggengraat kan gebruiken. Het verhaal speelt zich af in een moderne setting met magie en mysterie. De tekenstijl valt in lijn met die van Wang, maar dit verhaal is voor een meer volwassen publiek. Ik kan dit verhaal niet genoeg aanraden, iedere keer sleept het me weer mee.

4 E.K. Weaver – The Less Than Epic Adventures Of TJ and Amal (Iron Circus)

Wederom een strip die als webcomic is begonnen, dus als je nog leesvoer zoekt, kun je direct beginnen. Deze comic ziet er net zo kriegelig uit als TJ, een van de hoofdpersonen, maar laat het je niet afschrikken want zelfs deze schetserige lijnen zijn al prachtig. TJ is een stoner die Amal treft in een hele moeilijke situatie. Dat is goed voor TJ want hij heeft een lift nodig en Amal zit ver genoeg in de put dat hij bereid is om alles achter te laten in een opwelling. De bestemming? Providence, Rhode Island, en ze beginnen in Berkeley CA. Voor de beeldvorming: dit gaat over een roadtrip dwars door de Verenigde Staten, van de westcoast naar de eastcoast. En tja, dat is een lange megasaaie rit. Tenminste, als je in minder goed gezelschap bent. Less Than Epic zegt het al een beetje, dit is geen avonturenstrip, maar het is allesbehalve vervelend. E.K. Weaver is supergoed in het schrijven van interessante dialogen, opgevolgd door ogenschijnlijk eenvoudige stille momenten. Het geheel bewaart een balans die me altijd is bijgebleven en die me vandaag ook nog inspireert.

5 Sterric – De vloek van rood (Scratch Books)

Ook uit Nederland komen hele mooie strips. Sterric brengt ons een meeslepend sprookje over heimelijke geliefden, occulte tradities, wolven en jagers. Zoals alles wat Sterric maakt is ook deze strip prachtig vormgegeven, met oog voor detail en bijzondere composities. Meer dan dat is het voor mij een bewijs dat we ook hier in Nederland snakken naar meer diversiteit op de boekenplank, want ook De vloek van rood heeft queer karakters, zonder dat het expliciet over queer zijn gaat. Dat vind ik er nu juist zo fijn aan. Vanaf de eerste bladzijde word je in het mysterie geworpen, en je komt er al heel snel achter dat logica weinig waarde heeft. Als je van een wat meer artistieke strip houdt raad ik deze van harte aan.

Kies vijf boeken die je goed vindt en die je gevormd, beïnvloed of geïnspireerd hebben als stripmaker. Die vraag stelden we aan niet zomaar een aantal stripmakers: wij kozen voor striptekenaars die we tegenkwamen op de Nieuwe Garde stripmarkt, bij de presentatie van Dit lichaam van ons in Haarlem en op plekken waar veel jonge makers zijn. Met het idee dat dat vast spannende lijstjes oplevert. In de eerste aflevering van deze zomerserie:

Bob Op ’t Land

1 Bill Watterson – The Complete Calvin & Hobbes (ANMC)

De Nederlandse vertaling van Calvin & Hobbes, namelijk Casper en Hobbes, was één van de eerste strips die ik als kind las. Als achtjarig jochie wilde ik óók wonen in een wereld waar ik Spaceman Spiff kon zijn, waar ik op een vliegend tapijt mijn vader op werk kon bezoeken, of waar een kartonnen doos een tijdmachine was. De eerste strips die ik ooit tekende, was achterin mijn Casper en Hobbes-bundel, waar tot mijn jeugdige verbazing een aantal witte pagina’s in zaten… dus daar moést je natuurlijk je eigen strips op tekenen. Ruim twintig jaar later weet ik dat Casper eigenlijk Calvin heet, en dat Calvin & Hobbes (1985-1995) wat mij betreft de allerbeste strip aller tijden is. Bill Watterson weet op één of andere manier in een uiterst minieme setting en met een kleine cast van karakters alle grote en kleine zaken van het leven te bespreken. Humor, filosofie, fantasie, maatschappijkritiek, alles komt langs. Watterson verdiend daarnaast alle lof voor zijn artistieke integriteit: géén merchandise, verfilmingen of andere randzaken. Alles wat hij wilde zeggen, heeft hij kunnen zeggen in Calvin & Hobbes, in stripvorm. En ik zal nooit niet jaloers zijn op hoe hij bomen weet te tekenen.

2 Noah van Sciver – Constant Companion (Fantagraphics)

Iets compleet anders. De Amerikaanse stripmaker Noah van Sciver is al jaren een duizendpoot – autobiografisch, fictie, historisch, humor, drama, hij doet het allemaal. Hij is niet iemand die zichzelf spaart: zijn ambitie als stripmaker, twijfel en zelfkritiek zijn veelvuldig onderwerpen in zijn autobiografische strips. Van Sciver hanteert een tekenstijl die teruggrijpt op de alternatieve strip van de jaren 70, waarmee zijn werk soms anachronistisch overkomt (iets waar hij zich zeker van bewust zal zijn). Maar in alles wat hij maakt, wordt het duidelijk: hij moet dit. Hij kan niet anders.

Constant Companion is absoluut niet zijn beste boek. Sterker nog: het leest lastig, is vaak saai en zelfs bij vlagen slecht getekend. Mijn lievelingswerk van Van Sciver is het tiende deel van zijn one-man-anthology Blammo (Kilgore Books). Maar in Constant Companion vind je iets wat intiemer is dan zijn ‘beste’ werk – een bundeling van zijn schetsboektekeningen. Afgestempeld met een datum, volgeplakt met knipsels. Dagboekstrips, waarnemingstekeningen, uitgewerkte strippagina’s. Constant Companion laat zien welke rol ‘strip’ speelt in het hoofd van Van Sciver – hij kan niet anders. Hij moet strips tekenen. Vandaar de titel.

Stripmaken is een spier. Die moet je trainen, onderhouden, laten oefenen. In Constant Companion zie je deze oefening: de compulsie om te tekenen, om te vertellen, om strips te maken. Ik vind dat waardevol. En inspirerend. Zeker als ik na ga hoeveel tijd ik doorbreng met zinloos op mijn telefoon (doom)scrollen, terwijl ik ook een strip in mijn schetsboek had kunnen tekenen. 

3 Mattias Adolfsson – First in Line (Sanatorium Förlag)

Oké, technisch gezien is dit geen stripboek. Maar het bevat strip-achtige kenmerken, en het benadrukt mijn vorige punt. En ik heb het niet zo met regeltjes, ik ben punkrock. Fuck you.  Adolfsson is misschien één van ‘s werelds bekendste ‘schetsboek artiesten’ (is dit een categorie? Dit is een categorie.). Al sinds 18 jaar publiceert hij zijn schetsboektekeningen op zijn blogs, youtube, social media, etc. Zijn tekeningen zijn gedetailleerd, speels, grappig. De belangrijkste les: er is áltijd iets wat je kan tekenen. Geen inspiratie? Onzin. Teken: de inhoud van je etui. Wat je vandaag allemaal hebt gegeten. Een kaart van de busreis van huis naar werk. Een kaart van de busreis van huis naar werk, maar dan met draken. En ruimteschepen. Adolffson heeft altijd wat te tekenen, en tekent daar schetsboeken mee vol. Met het simpelste materiaal: een kroontjespen, watervaste zwarte inkt en aquarelverf. Oké, zijn kroontjespen (een Pilot Falcon) kost misschien €250, maar voor twintig piek kun je ook al hele toffe kroontjespennen aanschaffen. En een schetsboek. Ga tekenen.

4 Simon Hanselmann – One More Year (Fantagraphics)

De Australische Simon Hanselmann maakt al jaren de reeks Megg & Mogg, een soort strip-sitcom over de depressieve heks Megg en haar lethargische kat/vriendje Mogg. One More Year is slechts één van de boeken uit deze reeks, maar ik had elk van deze boeken hier kunnen neerzetten. Megg & Mogg is een reeks waarin de hoofdpersonen lui, wreed, gemeen en opportunistisch zijn. Als lezer mag je ze eigenlijk allemaal niet. Maar het is ook moeilijk om jezelf niet te herkennen in hun hedonistische en escapistische neigingen. Of ligt dat aan mij? Wie weet. Hanselmann is een stripmaakmachine. Tijdens de pandemie maakte hij de strip Crisis Zone, waarbij hij een jaar lang bijna elke dag een pagina maakte en op Instagram publiceerde. En hij publiceerde Seeds & Stems, een boek vol ‘Megg & Mogg B-sides’. Strips gemaakt voor zines, compilaties, online publicaties… Dat boek is 360 pagina’s dik. 360 pagina’s aan ‘B-sides’. Hanselmann is een tekenende maniak. Of een maniakale tekenaar. Whatever.

5 Akira Toriyama – Dragon Ball (VIZ)

Mijn eerste kennismaking met het werk van Akira Toriyama was toen in 2001 de anime ‘Dragon Ball Z’ op televisie kwam. We kwamen midden in het verhaal inzetten. Dragon Ball Z ging over een gast genaamd Goku, die vroeger een staart had en in een grote aap kon veranderen, maar hij is eigenlijk een alien genaamd Kakarot, die met zijn voormalige aartsvijand Picollo moet vechten (= veel schreeuwen, laserstralen en martial arts) tegen zijn evil broer Raditz. Ook is de koning van de Aarde een hond, en kun je door een draak oproepen om een wens te vervullen. Ik snapte er niets van, maar het was te gek. Tussen 2001 en 2003 zat ik elke dag tussen 17:10 en 17:40 aan de tv gekluisterd.

Later las ik de manga waar deze anime op gebaseerd is, Dragon Ball. Dragon Ball is te gek. Vreugdevol, grappig. De tekeningen dansen van de pagina’s af. Niemand weet een actiescène te tekenen als Toriyama. En niemand weet futuristische voertuigen te tekenen zoals Toriyama. Wederom ben ik een jaloerse tekenaar. Disclaimer: Dragon Ball begon zijn publicatie in 1984, en bevat veel onderbroekenlol die grappig werd gevonden in 1984. Bij momenten is Dragon Ball ont-zet-tend gedateerd. 

BONUS: 
Het is saai om slechts een Top 5 te maken. Zeker als die vijf afkomstig zijn uit de honderden strips die in mijn boekenkast staan. Dus hier een bonuslijstje van strips die ik het afgelopen jaar heb gelezen en absoluut de moeite waard vindt:

Nova de Hoo – Middag, aand, oggend (eigen beheer)

Josh Pettinger – Goiter (Floating World Comics)

Neil Kohney – The Other End Comics (Instagram, @neilkohney)

diverse auteurs – Dit lichaam van ons (eigen beheer)

In het weekend van vrijdag 31 mei tot en met zondag 2 juni vinden de Stripdagen Haarlem weer plaats. Anders dan anders, met een nieuwe locatie, een nieuwe leiding en een nieuwe richting. En toch is het nog steeds onmiskenbaar de Stripdagen Haarlem, al jaren het meest avontuurlijke stripfestival van de Lage Landen.

Het programma is intussen voor een groot gedeelte af, hieronder lees je er alles over. Natuurlijk wordt er nog flink doorgepakt, vooral met het uitnodigen van (internationale) stripauteurs. Meer namen volgen dus later, voornamelijk via de website van de Stripdagen en op hun socials.
Het complete podiumprogramma dat plaatsvindt in de studio van de Koepel volgt snel, omdat dat voor een groot gedeelte actueel en op het nieuws is. Het programma met onder meer interviews, panels en lezingen wordt ook op de website van de Stripdagen aangekondigd.

In aanloop naar het festival verschijnt het gratis Stripdagen Haarlem magazine, een tijdschrift met artikelen, interviews en achtergronden. In het blad zijn ook de plattegronden van de Haarlemse binnenstad en die van de Koepel opgenomen, voor een complete festivalervaring.

De Koepel

Om te beginnen is er de stripbeurs op de nieuwe locatie, in de Koepel in Haarlem. Op de begane grond zijn er op de zaterdag en zondag tussen 10.00 uur en 17.00 uur uitgevers, auteurs en evenementen. Diversiteit staat voorop, van grote namen tot aanstormend talent, van internationaal tot lokaal en van bestseller tot small press. En natuurlijk gratis toegankelijk.

Op de beurs zijn de meeste grote uitgevers aanwezig en zoals gebruikelijk nemen die auteurs mee. Meer namen volgen, ook van small press, selfpublishers en Nieuwe Garde. De lijst tot nu toe:

Uitgeverij Sherpa Marcel Ruijters, Marsal Branco (Brazilië), Berend J. Vonk, Charles Guthrie, Ibrahim Ineke en Frenk Meeuwsen.
Uitgeverij Hum Antonio Lapone (Italië), Martin Draax, Michiel Offerman en Ralf van der Hoeven.
Uitgeverij Xtra Fred de Heij, Peter Arends, Floris Tilanus, Bram de Rooij, Rudolf Kahl, Paul van der Steen en Frits Jonker.
Scratch Books Aurelia Aurita (Frankrijk), Aimée de Jongh, Erik Kriek, Typex, Erik Varekamp en Mick Peet.
Uitgeverij Stripstift Kim Duchateau.
Oogachtend Koenraad Tinel, Bernard Tant, Sarah Pannekoek, B.Carrot, Jeroen Janssen en Arezoo Moradi.
Reboot Comics Johan Neefjes en Frank Smit.
Concerto Books Peter van Dongen, Peter de Wit, Chris Ware (VS) en Miroslav Sekulic (Tsjechië).
De uitgeverijen Bries, Silvester en De Harmonie zijn ook aanwezig met auteurs. Die namen volgen nog.

Dat is nog niet alles en iedereen. In ieder geval ook in de Koepel zijn: Alexia Veldhuizen, Anuka, Black Olive Press, Bob op ‘t Land, David den Ouden en Feroz Nazir van Graphic novel weekend, Frodo de Decker, The Flying Dutch (de Nederlandse Star Trek Fanclub), Jeroen Funke, Jeroen van Wijngaarden, Karin Blaauwijkel en Sabrina Kooijmans, Kenny Rubenis, Lariecook, 5-Panel Beeldenstorm, Rachelle Meyer en Irene Berbee, Ron Schuijt, Wilbert van der Steen, Yan Gevuld, Griffioen Grafiek, Jesse van Muijlwijck en Zone 5300.

In de Koepel zijn meer programma-onderdelen. Hieronder volgen ze per onderdeel.

Newsroom Graphic Journalism – Drawing the Times

Tijdens het festival wordt in de Koepel een Newsroom Graphic Journalism opgezet, onder leiding van Eva Hilhorst van Drawing the Times. In de Newsroom zijn twee redacties actief. Een onderzoeksredactie zal tijdens het festival een actuele en complexe kwestie visueel ontleden en presenteren.
Daarnaast is er een actualiteitsredactie, die de bezoekers van het festival een vraag stelt: “Wie gun jij de vrijheid?” Deze vraag is relevant omdat het festival plaatsvindt in een voormalige gevangenis en vrijheid een actueel thema is. Bezoekers kunnen hun antwoord op deze vraag op een kaartje schrijven. De Newsroom-stripmakers, onder wie B. Carrot, Rachelle Meyer en Gerrit de Jager, beelden vervolgens de antwoorden van de bezoekers visueel uit. De resultaten worden tentoongesteld in de Newsroom, waardoor een groeiende expositie ontstaat die tijdens het festival te bezichtigen is.

Workshop Strips en Riso

Stripdagen Haarlem organiseert in samenwerking met de Tilburgse Wobbyclub een workshop Strips en Riso. Tijdens deze workshop krijgt de bezoeker de kans om een eigen strip voor een zine te maken. Dat zine ontstaat dus tijdens het festival en wordt zondagmiddag gepresenteerd.

De Filmkoepel – filmprogramma Stripdagen Haarlem

De Filmkoepel presenteert tijdens het festival een speciaal filmprogramma met een link naar strip en beeldverhaal.

• Le sommet de Dieux, film naar een manga van Jiro Taniguchi.
• Toen we van de Duitsers verloren, film naar de graphic novel van Guido van Driel.
• Hoe goed te leven, documentaire over Barbara Stok, met daarna een Q&A met de auteur.
• I’m perfectly fine, animatiefilm naar Burn-out dagboek van Maaike Hartjes, ook met een Q&A met de auteur.

Kidsworkshop Hoe zou de wereld volgens jou leuker zijn?

Kinderen van 5 tot 12 jaar kunnen in de Koepel deelnemen aan een workshop striptekenen, onder leiding van Niek van Ooijen, met Nova de Hoo, Suze Scholten, Floor de Goede, Jan Vriends en Jango Jim.
De workshop draait om de vraag: Hoe zou de wereld volgens jou leuker zijn? De strips en tekeningen zijn te zien tijdens het festival als een steeds verder groeiende expo.

---

Overige locaties in Haarlemse binnenstad

Behalve de Koepel zijn er traditiegetrouw een groot aantal andere locaties in de Haarlemse binnenstad die meedoen. In het magazine staat een plattegrond met adressen en wandelroutes. Hier volstaan we met de inhoud.

Galerie 37PK – Chris Ware – Papieren leven

Stripdagen Haarlem presenteert in 37PK de retrospectieve tentoonstelling Chris Ware: Papieren leven. Deze expositie is ontwikkeld in samenwerking met Chris Ware zelf. Zijn boeken zijn qua verhaal en vorm allesomvattende kunstwerken, waar hij zelf verantwoordelijk is voor de typografie én het bindwerk. Deze tentoonstelling laat zien hoe hij, via verkennende schetsen, tot zorgvuldig samengestelde beeldreeksen komt.
De expositie toont niet alleen originele werken van Chris Ware, maar ook modellen en poppen die zijn verhalen in de derde dimensie aanvullen.

Kunstcentrum Haarlem – Expo B. Carrot, Nova de Hoo, Micky Dirkzwager en Sarah Pannekoek

Het Kunstcentrum Haarlem presenteert een tentoonstelling van stripverhalen gemaakt door vier vrouwen die politiek en maatschappelijk betrokken zijn en dit uitbeelden in hun strips. De expositie omvat origineel werk van B. Carrot, Nova de Hoo, Micky Dirkzwager en Sarah Pannekoek. Tijdens het weekend is er een signeersessie. De expositie is te zien van 23 mei tot en met 8 juni 2024.

Galerie Gemund – René Windig en Bernard Tant

Galerie Gemund in de Kleine Houtstraat richt een expositie in van René Windig en Bernard Tant. Windig geeft inzage in zijn boek Logboek van een thuisblijver en toont een selectie absurde viltstifttekeningen uit zijn schetsboeken, aangevuld met originelen.
Bernard Tant is een jonge stripmaker uit België, met een voorliefde voor absurde, grotekse verhalen. Begin dit jaar verscheen zijn uitmuntende graphic novel Voorwendsels en verhalen. Zijn werk is perfect geschikt om met je neus bovenop te staan.

ABC Architectuurcentrum – Project Magor – Van boek naar beeld

Karin Giphart, Edith Eri Louw en Sabrina Kooijmans zijn de makers van de nieuwe urban fantasy stripserie Magor. De expositie geeft een inkijkje in de magische wereld van Magor, een stripbewerking van de romans van Louw. Twintig jaar geleden waren deze romans hun tijd al ver vooruit: Sterke vrouwenrollen, queer karakters en spannende gebeurtenissen die maatschappelijk issues blootleggen. In de expositie staat het maakproces centraal; van de eerste notities tot het eerste kunstwerk. De expositie is te zien van 31 mei tot en met 30 augustus 2024.

Hello I’m Local – Landloos als de wind

Jeroen Janssen en Arezoo Moradi maakten samen het boek Landloos als de wind, waarin ze in 22 wandelhoofdstukken een fascinerende verborgen wereld tot leven brengen. Jeroen Janssen heeft een poëtische tekenstijl, waarmee hij de wind over het land rond Ledeberg, bij Gent, laat waaien. Arezoo Moradi vult dit aan met haar scherpe pen en filosofische mijmeringen. Op de expositie zijn naast een groot aantal schetsboeken van Jeroen Janssen, ook nog voorwerpen te zien, die hij vond tijdens de wandeltochten.

Noord-Hollands Archief – TRIK & ArtEZ

Illustrator, cartoonist TRIK werkt met studenten van ArtEZ aan een project rondom verstripte protestborden. De werken worden tentoongesteld in het Noord-Hollands Archief. Op zaterdag 1 juni maken de kunstwerken deel uit van een stripmars door de binnenstad van Haarlem. De stripmars loopt langs een aantal locaties van Stripdagen Haarlem.

Het kleinste museum van Haarlem – Felix the Cat

Het Kleinste Museum van Haarlem toont de Felix de Cat-verzameling van René Windig. Het Kleinste Museum is te vinden in de etalage van het Kunstcentrum Haarlem en dus dag en nacht te bezoeken.

Naaiatelier Haarlem – Vliksböz

Vorig jaar overleed illustrator Onno Lolkema, de helft van het cartoonduo Vliksböz, waar Pieter van Breevoort de teksten voor schreef. Na zijn overlijden is er origineel materiaal gevonden van Vliksböz en van Mannetje Pug, ooit uitgekomen bij Uitgeverij Syndikaat. In Naaiatelier Haarlem wordt dit werk getoond, als hommage aan Onno Lolkema.

Nieuwe Vide – Dit lichaam van ons

Dit lichaam van ons is een queer-collectief bestaande uit negen jonge stripmakers. De vraag ‘Hoe ziet de toekomst van de strip in Nederland eruit?’ staat bij hen centraal. De vraag wordt door henzelf beantwoord met een oproerige, queer en kleurrijke bundel én expositie in Nieuwe Vide, met werk van Isa Boorsman, Dido Drachman, Abe Borst, Guus Møystad, Indi Vos, Luwe, Leyla Ali, Valentijn Hamel en Saint Theophanu.
Tijdens het festival wordt met elkaar gewerkt aan een nieuw kunstwerk. Op zondag 2 juni vindt er een brunch en panelgesprek plaats. De expositie is te zien van 31 mei tot en met 29 september 2024.

Nieuwe Vide – FemiZINE maniFEST

Op zaterdag 1 juni vindt de eerste editie van het (Femi)ZINE (Mani)FEST plaats. Het is een samenwerking van Nieuwe Vide met Het Jong Feministisch Collectief. Verschillende zinemakers tonen en verkopen hun zines, merch en meer, met een feministisch karakter.

Studio Burgwal – Stripglossy

Het Nederlandse tijdschrift presenteert de 25e editie van Stripglossy met een expositie, die opgezet wordt in samenwerking met Uitgeverij Personalia.

Theater de Liefde – Geert Mak in gesprek met Koenraad Tinel

Koenraad Tinel, die op 31 maart van dit jaar zijn 90ste verjaardag vierde, is een Belgisch beeldhouwer en tekenaar. Hij creëert objecten, vooral in metaal en mixed media. Tinel verwierf brede erkenning voor zijn uitzonderlijke tekenkunst. In Theater de Liefde gaat Geert Mak in gesprek met Tinel over zijn werk, zijn passies en zijn familiegeschiedenis. In Galerie Annee is een expositie van zijn werk samengesteld, vooral over het boek Scheisseimer, waarin Tinel zijn eigen jeugdherinneringen over het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft opgetekend.

Galerie De Waag – Vertekende strips

Vertekende strips is een duo-expositie van beeldend kunstenaar Peter Brunsmann en karikaturist Mark Thatcher. Peter tekent geen slaafse weergave van het origineel, maar maakt er in een hoogst individuele stijl zijn eigen beelden van. Daarnaast zijn tekeningen en strips te zien van Mark Thatcher, gebaseerd op Amerikaanse comics uit de jaren 60.

---

Nog eens samengevat: er volgen meer namen, meer evenementen (er komt een feest op zaterdagavond, er is een expositie van de drie genomineerden van de Small Press Award, Leau Grégoire, Bob op ‘t Land en Abel Dijkstra) en het complete podiumprogramma volgt in een apart bericht. Waarvan akte.

De afgelopen week is er nogal wat onrust ontstaan in de Amerikaanse stripindustrie. Een aantal tekeningen in de Batman-reeks zouden niet het ambachtelijke werk zijn van tekenaar Andrea Sorrentino, maar door hem zijn gemaakt met AI.

Het gebruik van Artificial Intelligence in comics ligt onder een vergrootglas. Eind 2022 tekende een grote groep afgevaardigden van de Amerikaanse stripindustrie een manifest waarin ze alle uitgevers opriepen nooit gebruik te maken van AI, omdat AI zelf niet in staat is tekeningen te maken, maar stijlen van striptekenaars kopieert. Dit gebeurde nadat de kleine uitgeverij Mad Cave een aantal variant covers op de markt had gebracht, die waren gegenereerd door het AI-programma Midjourney.

De ophef rond Batman begon met een bericht op X waarin James Leech een aantal tekeningen uit Batman #143 deelde en uiteenzette waarom hij dacht dat er sprake was van tekeningen gemaakt door AI. Daarbij wijst Leech onder meer op de rare handen van de Joker, tepels die in het ene paneel zichtbaar zijn en dan ineens verdwijnen en het feit dat de Joker op dezelfde pagina verandert van vel over been naar gespierd. Onder het bericht werden door meerdere lezers andere voorbeelden geplaatst uit dezelfde strip en uit de ook door Sorrentino getekende floppies Batman #144 en #145. Bij de reacties staan ook door de lezers zelf gegenereerde AI-tekeningen die enorm veel lijken op wat Sorrentino in Batman heeft gepubliceerd.

Als Sorrentino gebruik heeft gemaakt van AI is dat heel opmerkelijk. Het gaat hier niet om een onbekende tekenaar. Sorrentino brak door met zijn werk voor Marvel en DC (Old Man Logan en Green Arrow) en werkt vooral samen met Jeff Lemire, aan series als Gideon Falls en recent The Bone Orchard Mythos.

Bovendien is Batman bepaald geen comic die niet opvalt. De titel geldt als het vlaggenschip van DC en staat elke maand in de top 3 van bestverkopende comicdeeltjes.

Sorrentino heeft nog niet gereageerd op de berichten. DC heeft inmiddels wel bevestigd onderzoek te doen naar de claims op X.

Op de derde editie van de Nieuwe Garde Stripmarkt in de Grote Kerk in Zwolle (op zaterdag 9 maart) zijn er interessante en leuke workshops, over superhelden, miniverhaaltjes en politieke verhalen. De hele dag is er een doorlopend workshopprogramma in het centrale deel van de kerk. De workshops zijn voor iedereen toegankelijk en worden verzorgd door Vick Henriquez, Zie Groenen, Bernard Tant en B Carrot. Handig om te weten is dat iedere workshop, net als de entree, gratis is. Toch is het belangrijk om op tijd te zijn, want vol is vol.

11.30 – 12.30 uur
Teken je eigen strookstrip
met Vick Henriquez en Zie Groenen (VickZie Workshops)

Kom samen met Vick en Zie leren striptekenen. Altijd al willen leren hoe je een strip van drie plaatjes maakt? Vick en Zie leren je de basics van het striptekenen en het bedenken van een grap. Je hoeft niets mee te nemen, alleen je creativiteit.

---

13.00 – 14.00 uur
Je eigen superheld
met Vick Henriquez en Zie Groenen (VickZie Workshops)

Met Vick en Zie ga je samen je eigen superheld tekenen. In de workshop ga je aan het werk met allerlei superkrachten en het uiterlijk van de held. Zo wek je jouw superheld echt tot leven op papier.

---

13.30 – 15.00 uur
Miniverhalen
met Bernard Tant

In Bernards werk zie je een lappendeken aan verhalen. Verschillende vertellingen lopen dwars door elkaar over de bladzijden: in het midden en op de voor- én achtergrond. Tijdens deze workshop ga je onder leiding van Bernard aan de slag met die lappendeken van miniverhaaltjes. Het wordt een echte ontdekkingstocht in stripvorm.

---

15.30 – 17.00 uur
Politieke verhalen
met B Carrot

In deze workshop ga je op zoek naar de emotie, het gevoel en de menselijke kant van een verhaal. Het kan bijvoorbeeld gaan over het klimaat, transrechten, anti-racisme, onderdrukking en feminisme. Wat doen deze politieke onderwerpen met je? Word je er boos van? Verdrietig? Of inspireert het je juist om actie te ondernemen? Onder leiding van B Carrot ga je kijken hoe je die emoties en gevoelens kunt uitbeelden in een strip.

---

UPDATE (4 maart)! Naast deze workshops is er natuurlijk ook de tjokvolle markt met de volgende auteurs:

Bibi Anker, Octavia Roodt, Jan-Willem Spakman, Kees van Hattum, Sanne Knijpstra, Bernard Tant, Juliane Noll, Hélène Jacobs, Kyle Gaynier, Carmen Helle, Gijs Kreutzkamp, George Adegite, Danique van Polen, Bryan Rijkeboer, Kay de Vries, Amanda Majoor, Skelte Braaksma, Janine Veenstra, Teuntje Fleur, Hasker Brouwer, Tim Layae, Evi Nijs, Melanie Kranenburg, Niek van Ooijen, 5-Panel Beeldenstorm, Rob van Barneveld, Abe Borst, Sabrina Kooijmans, Karin Blaauwijkel, Amber Rijcken, Roxanne Lucker, Esther van de Bund, Suze Scholten, Nova de Hoo, Fijke Pellicaan, Alessa Rikken, Thessa Blijleven, Jordi Zelle, Merel Moonen, Aranka Mulder, Hillianne Leupen, Irene Schiphorst, Benjamin Paulus, Josephine Veelenturf, Ninke Naujoks, Pieter Brouwer, Aiden van der Meulen, Essa van Geffen, Patrick Carelsz, Ruben Gringhuis, Coen Vosveld, Illya Ilic, Kin Yueng, Alexander Hendricks, Dimitri Lak, Marianne Elsendoorn, Janine Janssen, Sam Kaufmann, Gus Møystad, Hollace Blijleven, B Carrot, Charlotte Pasveer, Rachelle Meyer, Argibald, Indi Vos, Tommy A, Kimberley Geelen, Zie Groenen, Mark Verdult, Vick Henriquez, Wick Gloudemans, Mars Oosterveld, Nienke de Ruiter, Natasja van Gestel, David den Ouden, Jango Jim, Iede van der Wal, Sarah Pannekoek, Wilbert van der Steen, Graphic Novel Weekend, SiMSALABiMS, de Inktpot, Paganini Stories, Oogachtend, Bries, Syndikaat, KAF, Zone5300, Brul!, Aline, Sintel, Schokkend Nieuws, Studio Hoekhuis en de studenten Comic Design van ArtEZ Zwolle.