Jenny is een microïde agent. Dankzij haar ‘duikpak’ en een vloeistof genaamd inertium kan ze zichzelf verkleinen en vergroten met een factor 100 per keer. Net als alle andere microïde agenten leeft ze van en voor het uitvoeren van missies voor de firma Pyrrhocorp die naarstig op zoek is naar levende bijen. Tijdens die missies zoekt Jenny – tijdelijk 2 centimeter hoog – naar bijennesten in de grond, gelegen naast kleine, speciaal daarvoor geplaatste platformen. De bijna vijf meter hoge wandkaart in de toren van Pyrrhocorp laat alle vondsten zien. De meeste sectoren zijn leeg en waar wel iets is gevonden, blijkt het niet relevant.
In haar zeilwagen doorkruist Jenny een desolaat, rotsachtig woestijnlandschap. De weersvoorspelling voor die dag: 47 °C en zonnig. Waar het verhaal zich precies afspeelt, wordt nooit duidelijk, maar wel dat zich hier vroeger geen woestijn bevond. Het is het resultaat van klimaatverandering en er is dringend behoefte aan nieuwe vegetatie, want voedsel wordt almaar schaarser. In de hoop het tij te keren wil Phyrrocorp daarom nieuwe bijen kweken, maar daarvoor moeten ze ze wel eerst vinden.
Jenny woont in een monade, een soort schip op rupsbanden. Op Middag-zoeker leven ongeveer dertig mensen, een kwart daarvan kinderen. Daarmee is het een kleintje. In het ruim bevinden zich onder andere een weerstation, een onderzoekslaboratorium en de mogelijkheid voedsel te kweken. Oorspronkelijk werkte de monade voor Pyrrhocorp, maar op Jenny na heeft de bemanning er geen vertrouwen meer in en gaan ze hun eigen weg. Overleven is immers al lastig genoeg, zinloze missies kunnen ze missen als kiespijn. Pyrrhocorp is hiervan niet gecharmeerd. Middag-zoeker staat op een zwarte lijst van muitende monades, een groeiend probleem dat Pyrrhocorp probeert te beteugelen door Steeneters (paria’s) deze monades te laten enteren en confisceren, en dat doen ze graag.
Jenny is somber en introvert. De missie van Pyrrhocorp is het enige wat haar op de been houdt en ze is bereid daar alles voor op te geven. Als tijdens een duik haar handschoen beschadigt, vindt er vrijwel direct calcificatie plaats. Een aandoening waar alle microïden beducht op zijn. Jenny zou zich moeten laten behandelen, ze moet rusten, maar de missie gaat voor. Vanaf dan reist de dood met haar mee. Als haar geloof in de missie dan ook nog begint te wankelen, gooit Jenny het roer drastisch om.
De wereld die Mathieu Bablet in Silent Jenny neerzet, lijkt op het eerste gezicht op een aantal bekende apocalyptische werelden uit andere verhalen als Dune, Nausicaä of the Valley of the Wind, Negalyod en zelfs Star Wars (Tatooine). Maar hoewel Bablet deze werelden hier en daar citeert, is die van Silent Jenny desondanks uniek. Dat is dankzij zijn aandacht voor de wereld op de monade, maar ook en vooral dankzij die zoektocht naar bijen die zich grotendeels afspeelt onder de grond. Met elke duik doet Jenny nieuwe kennis en inzichten op over hoe de wereld in elkaar steekt. Zo ook de lezer, die ook bij elk bezoek aan de monade steeds beter begrijpt hoe het is om met zo’n gemeenschap te overleven in de woestijn. Ook de bezoekjes aan Pyrrhocorp leveren telkens nieuwe inzichten op, maar die tasten vooral het vertrouwen aan in de bedrijven en instanties die beloven ons te zullen redden.
Gaandeweg wordt de wereld van Silent Jenny dus steeds rijker en complexer maar ook dystopischer. Wie Carbon & Silicium heeft gelezen, of één van Mathieu Bablet’s andere boeken zal zich daar niet over verbazen. Veel van de thema’s uit zijn vorige boeken komen terug, zoals claustrofobische steden, insecten, personages die voortdurend onderweg zijn, mens versus natuur, het individu versus de autoriteiten, en de oproep tot verzet. Niet alles is daarbij even logisch uitgewerkt. Met name de zoektocht naar bijen en de microwereld waarin dat plaatsvindt, roept vragen op, maar Bablet gunt zichzelf de luxe hier niet te veel over uit te leggen. Dat wordt hem makkelijk vergeven, omdat die microwereld zo fascinerend en overweldigend mooi is dat de suspension of disbelief maar weinig moeite kost. Uiteindelijk gaat Silent Jenny vooral over hoop houden en in leven blijven in een wereld die weinig ruimte laat voor optimisme. Die zoektocht naar zingeving staat als een huis en is veel belangrijker dan de vraag waarom bijen zich enkel onder een door mensen aangelegd platform zouden bevinden.
De keuze voor die moraal wordt tegen het einde nog eens expliciet duidelijk gemaakt als een van de monadebewoners vertelt hoe je hoop houdt: “Je kan heel goed betoverd zijn door de wereld waarin je leeft, terwijl je doodsbang bent voor de richting waarin hij gaat.” Bablet reflecteert hiermee duidelijk op de huidige, roerige tijden en dan met name de groeiende dreiging van klimaatverandering en de mentale problemen die mensen daardoor kunnen ervaren. In een spread die daarop volgt, wordt uitgelegd hoe je groenten kunt verbouwen. Informatieve pagina’s die zo sterk detoneren dat ze de vierde wand doorbreken. Bablet reikt de lezer hiermee een suggestie aan om zich te wapenen tegen die mentale problemen door bij te dragen aan de oplossing, hoe bescheiden ook.
Een minpuntje aan Silent Jenny is op momenten de vertaling. Soms worden woorden en zinsconstructies letterlijk overgenomen uit het Frans. “Ik prepareer de bestelbon” was beter vertaald met “Ik schrijf vast een bestelbon”, al kun je daar nog over discussiëren. “Zij gaf me water. Zij ook.” is echter een letterlijke vertaling van “Elle m’a donné de l’eau. Elle aussi.” een typisch Franse constructie die vertaald had moeten worden met “Ook zij gaf me water.” Ook met het Franse “on” wordt soms geworsteld. Door dat soort basale fouten vraag je je af of de vertaler nog meer gemist heeft. Gelukkig had ik nergens de indruk dat de betekenis niet klopte en verder leest de tekst gesmeerd en is de lettering uitstekend, dus laat het je leesplezier niet vergallen.
Silent Jenny is Mathieu Bablet’s beste boek tot nu toe en de lat lag al niet bepaald laag. Hij bespeelt hier alle registers uit zijn vorige boeken. De wereld is extremer, zijn tekeningen mooier en de inkleuring draagt meer bij dan ooit. Zijn boodschap voelt urgent als altijd en resulteert zelfs in een wonderschone emotionele apotheose als Jenny onverwachts geconfronteerd wordt met zichzelf. Een grootse scène die Bablet tegelijkertijd heel klein weet te houden. Kippenvel.
Mathieu Bablet – Silent Jenny. Scratch Books. 312 pagina’s hardcover. € 39,95
