Koenraad Tinel maakte Hans & Grietje als een geschenk voor zijn klein- en achterkleinkinderen. Dat familiale gebaar bepaalt de onderliggende wrijving van het boek. Wie Tinel kent van Scheisseimer en Mario en de Magiër weet dat bij hem elk bos een historische lading draagt en dat elke volwassene die kinderen achterlaat een gewicht meesleept dat verder reikt dan het personage op de pagina. Tinel, inmiddels 92, legt hier zijn levenslange overtuiging, dat de mens een monster blijft tot het tegendeel bewezen is, op het verhaal waarmee generaties kinderen worden ingeslapen.
Het verhaal volgt Grimm op de voet. De houthakker, de honger, de achterlating, het snoephuisje, de kooi en de oven; we hoeven hier vast geen spoilerwaarschuwing te geven. De echte ingreep zit in de visuele uitvoering. Het overgrote deel van het boek is in inkt en grijswassing getekend, met wit gouache dat oplicht in het donker. De takken vormen een dichtgeklapte massa die de pagina opeist. De kinderen worden daarin opgeslokt door de compositie, als kleine figuurtjes tussen zwarte veeggebaren die alle kanten op raggen. De compositie zet het motief van verdwalen direct om in tekentechniek.
De heks levert het scherpste bewijs van Tinels artistieke invalshoek. Ze draagt de vertrouwde attributen, de groene huid, de wratneus, maar Tinel tekent ze zonder de karikaturale afstand van het sprookjesboek. Ze oogt als een van zijn eigen totemachtige sculpturen, met uitpuilende ogen en een mond die permanent op het punt staat te schreeuwen. De heks fungeert als een gestolde angst die rechtstreeks uit zijn beeldhouwwerk lijkt gestapt. Die dreiging maakt de bekende scène met het kippenbotje, waarin Hansje de heks voor de gek houdt door een botje in plaats van zijn eigen vinger door de tralies te steken, pas echt beklemmend. Het is een overlevingslist van een kind dat zijn belager slimmer af is, hetzelfde motief dat in Tinels oorlogswerk telkens terugkeert.
De omkadering van het boek levert een boeiend contrast op. Het interieur is bijna volledig grijs en zwart, maar wordt ingesloten door felgekleurde, naïef geschilderde pagina’s vol bloemen, patronen en koekenmannetjes. Die pagina’s doen eerder denken aan een schilderoefening van een kleuter dan aan Tinels eigen robuuste hand. Het boek presenteert zich uiterlijk als een cadeau uit een warme familie, met daarbinnen een vertelling over verlating en dreiging op hetzelfde register als zijn oorlogsboeken. De schaarse momenten waarop kleur de kern van het verhaal binnendringt, zoals de schat aan juwelen bij de vlucht of de terugkeer van kleur zodra het gezin herenigd is, functioneren als adempauzes na zoveel grijs.
Boekverzorger Rob Westendorp monteert tekst en beeld zo dat de korte zinnen compact naast de tekeningen staan zonder ze te verdringen. Dat geeft de traagheid van het verhaal de nodige ademruimte op de 88 pagina’s.
De tweede helft van het boek levert de zwakste passages. Zodra de heks in de oven verdwijnt en de vertelling zich richting de bevrijding versnelt, boet de beeldtaal merkbaar in aan kracht. Tinel ruilt de gelaagde, dichte inktstructuren in voor een lossere, meer geroutineerde schetsstijl. Vergeleken met wat Winschluss deed met Pinocchio, dat de brontekst volledig kapittelde tot een amorele dystopie, blijft Tinel dicht bij Grimm en zoekt hij zijn ingreep uitsluitend in register en beeldtaal. Waar Winschluss zijn wereld nooit meer laat helen, geeft Tinel het venijn van het bos alsnog op.
Het boek sluit af met een QR-code die uitnodigt tot een hoorspelversie, ingesproken door Tinel zelf, om het verhaal “op een andere manier” te beleven. Na een eerste helft die zo onverbiddelijk het duister opzoekt, is dat uitgerekend de geruststelling die het venijn uit het slot nog verder wegneemt. Tinel bouwt een bos waarin het kwaad geen sprookjesfiguur is maar een herkenbare afgrond en installeert vervolgens zelf de troostende stem die dat weer wegsust. Begrijpelijk voor de kleinkinderen, spijtig voor ons volwassen lezers.
Koenraad Tinel – Hans & Grietje (naar het verhaal van de gebroeders Grimm). Oogachtend. 88 pagina’s hardcover. € 32,00
