Betje Ton noemt zichzelf met enige aarzeling een klimaatactivist. In interviews zegt ze zelfs dat ze daarover twijfelt. Is meedoen aan een klimaatmars of het dragen van een seksloze fietstas al genoeg? Precies die aarzeling vormt de motor van De vliegende klimaatactivist, haar autobiografische graphic novel. Het is een persoonlijke zoektocht naar het antwoord op de vraag: Hoe leef je duurzamer zonder jezelf te verliezen in schuldgevoel of verlammende angst?
Het boek leest als een reeks dagboekbladzijden, opgebouwd uit kleine scènes die schommelen tussen het alledaagse en het existentiële. We zien hoe Ton zich ergert aan ballonnen op een schoolfeest, hoe haar carrière als wenskaartenmaker stukloopt op de verspilling van kalenders die linea recta in de prullenbak verdwijnen, en hoe ze langzaam maar zeker terechtkomt bij The Climate Centre. Hier maakt ze cartoons over de menselijke invloed op klimaatverandering. Zo verschuift de aandacht van persoonlijke ergernissen naar een bredere maatschappelijke betrokkenheid, zonder dat ze ooit de toon van de twijfelende burger verliest.
Ton vliegt dit zware onderwerp luchtig aan. Klimaatverandering is beangstigend en overweldigend, maar haar humor houdt de deur open voor lezers die normaal gesproken zouden afhaken. Je lacht om de knulligheid van een gesprek met medeburgers, om het ongemak van milieuvriendelijke keuzes die vooral onpraktisch blijken. Tegelijkertijd voel je de ernst van de situatie binnensijpelen.
Wie hongerig is naar concrete antwoorden of systemische oplossingen, zal hier niet verzadigd raken. Ton beperkt zich vooral tot het individu en de kleine stapjes die je zelf kunt zetten. Voor radicale klimaatliteratuur moet je elders zijn, bijvoorbeeld bij Het grondrecht of Het experiment. Ze relativeert en maakt de toon toegankelijk, zonder de urgentie te verliezen. Hierin doet ze denken aan Barbara Stok (die haar ook prijst op het omslag), maar dan met een scherpere politieke lading.
Juist die bescheidenheid maakt De vliegende klimaatactivist waardevol. Het is een verhaal voor de twijfelaars, de mensen die hun afval netjes scheiden, maar zich afvragen of dat werkelijk verschil maakt. Ton geeft geen pasklare antwoorden, maar laat zien dat twijfel zelf een vorm van engagement kan zijn. Het boek voelt daardoor als een eerlijk, soms pijnlijk maar vaak ook hoopgevend verslag van iemand die haar hoofd uit het zand trok en ontdekte dat activisme niet begint met grote gebaren, maar met kleine keuzes.
Betje Ton – De vliegende klimaatactivist. Nijgh & Van Ditmar. 112 pagina’s softcover. €20,00.
