Nanbanjin is een uitzonderlijk stripalbum. Niet alleen om zijn omvang van 480 pagina’s (je hebt 2,3 kilo boek in je hand), maar vooral door de unieke vorm die nauw is verbonden aan de inhoud. De auteurs Cyril Pedrosa en Taiyo Matsumoto vertellen beiden over dezelfde historische gebeurtenis: de eerste ontmoeting tussen Europeanen en Japanners aan het begin van de 16de eeuw. Alleen doen ze dat allebei vanuit een ander perspectief: het Europese en het Japanse.
Die keuze is vertaald in hoe het album is vormgegeven. Pedrosa’s verhaal lees je in de westerse richting, Matsumoto’s verhaal in de Japanse, van achter naar voren. Daardoor heeft het album twee voorkanten; beide verhalen vullen elkaar aan en komen samen in het midden. Nanbanjin is zo een dialoog tussen twee vertelculturen geworden. Het resultaat is ronduit prachtig.
Nanbanjin draait om de Portugese schipbreukeling Fernando, die wil ontkomen aan een verleden vol geweld. Nadat hij is aangespoeld in het voor hem totaal vreemde Japan, waar ze nog nooit een westerling gezien hebben, krijgt hij weer rust in zijn hoofd.
Het scenario is weliswaar fictie, maar gebaseerd op het eerste gedocumenteerde contact dat Japanners hadden met Europeanen, in augustus 1543. Toen werd een Chinese jonk uit koers geblazen met drie Portugese handelaren aan boord. Het landde op het eiland Tanegashima, in het zuiden van de Japanse archipel. De lokale feodale heer Tanegashima Tokitaka was zo gefascineerd door de meegebrachte Portugese haakbussen (geweren), dat hij er enkele kocht. Het zou de verdere loop van de geschiedenis van Japan veranderen. Die gebeurtenis keert ook terug in Nanbanjin.
Cyril Pedrosa kreeg de inspiratie voor dit album na het lezen van historische ooggetuigenverslagen over die eerste contacten met Portugese zeevaarders. Acht jaar geleden vatte hij het idee op om die gebeurtenis vanuit twee culturele perspectieven te vertellen. Hij benaderde de Japanse mangaka Taiyo Matsumoto (bekend van onder meer Cats of the Louvre), die enthousiast instemde.
Zeven jaar lang werkten zij op afstand aan een gedeeld scenario. Pedrosa tekende het verhaal vanuit het perspectief van de aangespoelde Portugese zeeman Fernando, Matsumoto vanuit dat van de Japanse visser Shobei die hem in huis opneemt. Omdat de twee auteurs elkaars taal niet spraken, werkten ze met vertalers en wisselden ze jarenlang tekeningen en storyboards uit.
Het resultaat is een album waarbij je als lezer zelf kunt bepalen aan welke kant je begint met lezen, de Pedrosa- of de Matsumoto-kant. Hoe dan ook eindigen de twee verhalen allebei op hetzelfde moment, precies in het midden van het album. Pas als je beide kanten van het zelfde verhaal gelezen hebt, vallen voor de lezer allerlei dingen die de personages doen en zeggen op hun plek.
Na het lezen van beide kanten word je als lezer gedwongen dat wat je als eerste las opnieuw te interpreteren. Dat wat vanuit het ene perspectief een positieve gebeurtenis is, is voor de ander soms juist een bedreiging. Wie het album van beide kanten leest, krijgt zo niet simpelweg meer informatie maar ook een andere kijk op dezelfde gebeurtenis.
Nanbanjin is een verhaal over hoe de komst van een vreemdeling een gemeenschap kan veranderen. Maar los van die grotere boodschap op de achtergrond, gaat Nanbanjin over nieuwe kansen in het leven. Dat geldt voor hoofdpersoon Fernando, die zich wil terugtrekken uit een gewelddadige wereld. Maar het is ook van toepassing op Shobei, die na de dood van zijn zoon de zin van het bestaan niet meer ziet. Ze leren elkaar om weer van het leven te houden.
Zowel Pedrosa als Matsumoto geven veel ruimte op hun pagina’s om de langzaam veranderende gemoedstoestand van hun personages uit te beelden. Dat doen ze in werkelijk schitterende tekeningen vol expressie. Op enkele korte dialogen na weten beide auteurs het verhaal vooral in beeld te vertellen.
Pedrosa werkt met zachte levendige kleuren en een speelse lijnvoering. In sommige scènes laat hij zijn lijnvoering los en gebruikt hij alleen losse kleurvlakken om de gemoedstoestand van zijn personage beter uit te beelden.
Matsumoto kiest voor een heel andere aanpak. Hij werkt met grijstinten en ook de kleur van het papier van zijn helft is grauw, alsof je een oud document leest. De enige kleur die er bij hem uitspringt is rood, voor het weergeven van bloed en van Fernando’s haar. De schipbreukeling is in Matsumoto’s versie ook veel groter dan de dorpelingen, die hem als een soort gevaarlijke reus zien, wat zijn status als buitenstaanders alleen maar benadrukt.
Het verschil in grafische aanpak is spectaculair. Je ziet aan alles dat hier zeven jaar aan is gewerkt. Een album als dit verschijnt helaas maar zeer zelden. Nanbanjin is een ware triomf, een verbluffend album boordevol grafisch experiment dat ver, heel ver boven de middelmaat uitsteekt. Je moet spaarzaam zijn met dit soort kwalificaties, maar dit is gewoon een meesterwerk.
Cyril Pedrosa & Taiyo Matsumoto – Nanbanjin. Dupuis. 480 pagina’s. hardcover. € 49,99
