Wie ooit een making-of van Jaws zag kent Bruce, de mechanische haai die het begaf zodra hij zout water raakte. Iedereen kent ook de afloop. De film die bijna kopje-onder ging werd de eerste zomerblockbuster uit de geschiedenis en een nerveuze regisseur van zevenentwintig groeide uit tot het grootste merk van Hollywood.
Dat maakt de stof aantrekkelijk voor de strip en meteen ook verdacht. Sinds het succes van Lucas’ Wars hebben uitgevers de filmopname als genre ontdekt en ze melken het gretig uit. Zee van angst is het tweede album over de opnames van Jaws binnen één jaar en later dit jaar wordt met Le debutant van Antoine Schiffers zelfs een derde verstripping verwacht. Wie hetzelfde verhaal nog eens vertelt heeft een goede reden nodig. Mahi Grand heeft die reden en daarom vinden we dit boek zo frustrerend.
Grand is decorbouwer. Hij werkte jarenlang in theater en film, onder meer voor Bruno Dumont en Xavier Giannoli, en hij kent een set dus van binnenuit. Hij kent de blik van de mensen die bouwen, sjouwen en wachten terwijl de camera ergens anders op gericht staat. Dat perspectief zie je zelden in een strip.
In zijn voorwoord vertelt hij dat hij eerst een eigen set-ervaring wilde uitwerken. Hij liet dat plan vallen, omdat volgens hem geen enkele opname kon tippen aan het romaneske karakter van Jaws. Die keuze is begrijpelijk maar betreurenswaardig. Een auteur met zoveel binnenkennis ruilt zijn eigen verhaal in voor het verhaal dat iedereen al kent.
Het album opent bij een psychiater. Een jonge Spielberg praat over zijn twijfels, heen en weer geslingerd tussen wanhoop en koppige hoop. Dat is een slimme ingang, want ze maakt van een technische ramp een innerlijke strijd. Tegelijk ligt daarmee de hele rolverdeling vast. Spielberg staat in het midden en alles rond hem schuift naar de achtergrond.
Dat is pijnlijk voor de mensen die de film werkelijk hebben gered. Verna Fields, de monteuse die van losse fragmenten pure spanning kneedde, krijgt nauwelijks reliëf. Carl Gottlieb, die het scenario op het eiland dag na dag herschreef, vergaat het niet beter. Zelfs Robert Shaw, de grootste persoonlijkheid van die hele zomer, krimpt tot een anekdote. De ploeg wordt decor en dat in een boek getekend door iemand die zijn brood verdient met decor.
Spielberg vertelt het zelf al jaren anders. Volgens hem haalde de film het dankzij de kameraadschap van een ploeg die samen probeerde te overleven. Grand behoorder zelf tot zo’n ploeg, maar kiest toch voor de legende van het eenzame genie. Wie het ambacht van binnenuit kent, had het als eerste moeten eren.
Grafisch valt er niets aan te merken. Grand tekent in een helder realisme en het binnenwerk is lichter en levendiger dan de grimmige cover doet vermoeden. Hij doet alles zelf, scenario, tekening en kleur, en over 184 bladzijden houdt hij het ritme strak. De opbouw volgt de film: op het land loopt alles op schema terwijl het mis gaat op open zee. De spanning stijgt mee met de rekening van de productie.
Toch missen we de stap die van een vlot verslag een echte strip maakt. Spielberg overwon juist omdat de haai weigerde. Hij moest improviseren en suggereren waardoor de vin, de drijvende vaten en twee noten van John Williams angstaanjagender bleken dan welk monster ook. Een strip heeft daar eigen middelen voor, zoals het wit tussen de vakken of het beeld net buiten de kadrering. Het was mooi geweest als Grand die les naar dit medium zou hebben vertaald. Hij brengt de mislukking keurig in beeld, maar hij laat haar zelden voelen.
Zee van angst is een goed gemaakt boek dat te weinig durft. Wie de anekdotes nog niet kent zit 184 bladzijden lang geboeid. Wie ze wel kent krijgt bitter weinig nieuws. De ironie valt moeilijk te missen. Spielberg maakte zijn meesterwerk door de haai zo weinig mogelijk te tonen en de rest aan de verbeelding over te laten. Grand bewandelt de omgekeerde weg. Hij toont zijn held voortdurend en laat de ploeg verdwijnen. Het sterkste verhaal van Zee van angst blijft zo het verhaal dat Mahi Grand niet heeft verteld.
Mahi Grand – Zee van angst. Dargaud. 184 pagina’s. hardcover. € 29,99
