Deze zomer verscheen bij de Franse uitgever Les Humanoïdes Associés het stripalbum Karma van de Kroatische maker Simon Bogojević Narath. Laat dat je niet afschrikken, want Karma is volledig tekstloos en dus ook voor niet-Franstaligen te begrijpen. Sterker nog, het is een overdonderende leeservaring.
In 92 pagina’s vol gedetailleerde zwart-wit tekeningen volg je als lezer twee gerechtsdeurwaarders. Nadat ze een oud echtpaar en hun kleindochter uit hun kelderwoning laten zetten, lijkt het meisje een verwensing over hen uit te spreken. De deurwaarders komen daarna in een parallelle demonische wereld terecht, waarin zíj het slachtoffer worden van de wreedheid van anderen. In een orgie van geweld en sm-seks worden ze op allerlei pijnlijke manieren verkracht, terwijl een cynische Lucifer-figuur goedkeurend toekijkt. Ondertussen verstrijken in de echte wereld jaren. Het meisje dat uit huis is gezet groeit op tot een succesvol violiste, waarna haar leven nog één keer dat van de deurwaarders kruist…
Eigenlijk doet elke beschrijving van de inhoud van Karma afbreuk aan het carnavaleske pandemonium dat Narath heeft getekend. Je moet je vooral laten meevoeren door het geweldige tekenwerk. De verkrachtingen zijn nergens zo expliciet weergegeven dat het porno wordt; het blijft vooral grotesk. Naraths tekenstijl is weliswaar fel realistisch, maar dan met zulke overdrijvingen dat het tegen het karikaturale aanschurkt. In de verte doet zijn aanpak denken aan die van François Boucq in zijn beste jaren, al is Naraths tekenstijl veel gepolijster.
Het interessante aan deze strip is bovenal dat Narath een verhaal over sociale misstanden en vergelding begrijpelijk weet te houden, zonder ook maar een woord dialoog, verteltekst of onomatopee. Je wordt als lezer als vanzelf in de vertelling gezogen om de 92 pagina’s met verhoogde hartslag om te slaan.
Met Karma heeft Narath een visueel helder verhaal gemaakt over de werking van karma: slechte daden leiden onvermijdelijk tot vergelding, terwijl slachtoffers zich niet hoeven te blijven wentelen in hun lot. Door volledig af te zien van tekst, is het universeel leesbaar geworden. Ondanks het geweld en het thema van vergelding, heeft Karma toch een prettige lichtvoetigheid, waardoor je het album vrolijk weer dichtslaat.
Achter de sadomasochistische scènes in het album zitten volgens Narath een opvatting over wat kunst zou moeten zijn. In een interview benadrukte hij ooit het belang van ‘drsk art’, Kroatisch voor ‘gewaagde kunst. Hij waarschuwde dat een samenleving zonder gewaagde kunst ‘verdoemd is tot saaiheid en uitsterven’.
Narath werd in 1968 in Kroatië geboren en studeerde in 1992 af aan de Academie voor Schone Kunsten in Zagreb, richting schilderkunst . Sinds het begin van de jaren negentig werkt hij met experimentele film, video-installaties en animatie. Karma maakte hij al in 2017, maar het werd ondanks de universele aanpak amper opgepakt buiten Kroatië.
Daar heeft Les Humanoïdes Associés nu verandering in gebracht. Het is fijn dat deze zwarte, groteske fabel nu ook makkelijker verkrijgbaar is voor het publiek in Nederland en België. Voor wie niet vies is van een beetje ‘drsk art’ is het een prima aanschaf.
Simon Bogojević Narath – Karma. Les Humanoïdes Associés (import). 92 pagina’s. hardcover. € 19,95
