De buitengewone oversteek van Julius Weltschmerz speelt in het Hamburg van de jaren dertig. Julius is een zelfverklaard speurder die droomt van grote zaken, maar in werkelijkheid zijn brood verdient met overspelaffaires en klein grut, samen met zijn Chinese partner Chang in de Chinese wijk van de stad. Straatgeweld van de Hitlerjugend hoort bij het straatbeeld, zoals regen bij herfst, iets waar de personages doorheen lopen zonder er nog echt van te schrikken. Wanneer een mysterieuze uitnodiging Julius aan boord brengt van de S.S. Freiheit, een passagiersschip van rederij HAPAG, krijgt hij eindelijk de grote zaak waar hij van droomde. Hij weet alleen nog niet waar die zaak om zal gaan draaien.
De plot van het album volgt braaf de regels van de klassieke detective. Maar stiekem is daar de manier waarop het racisme uit de openingshoofdstukken zich verhoudt tot het mysterie aan boord. Julian Voloj weet hoe je reële geschiedenis door fictie mengt zonder daar veel ophef over te maken. Of dat straatgeweld hier louter sfeer blijft of ergens een echte rol gaat spelen, houdt het boek lang voor zichzelf.
Het probleem is dat je dit tijdens het lezen zelf nauwelijks kunt volgen. De eerste driekwart van het album leest niet als een spannend mysterie met een verborgen laag, het leest als een boek waarvan je niet goed weet wat je aan het lezen bent. Scènes wisselen elkaar af zonder dat duidelijk is welke gewicht dragen en welke opvulling zijn en de vertaling maakt het er niet beter op. Zinnen die al krom aanvoelen in het Nederlands helpen niet als je toch al moeite hebt de logica van het verhaal te volgen. Het boek offert zijn eigen leesbaarheid op aan een constructie die pas achteraf beloont en dat is een hoge prijs.
Chang verdient meer aandacht dan hij krijgt. Hij is degene die het geweld het meest direct voelt, terwijl Julius als witte detective door de stad kan bewegen met een onbezorgdheid die zijn partner nooit heeft. Dat verschil wordt summier getoond en het is jammer dat het album er niet wat meer mee doet in het eerste deel.
Chendi’s tekenwerk oogt in de eerste hoofdstukken behoorlijk conventioneel, met personages die dicht tegen de karikatuur aanschurken en een Hamburg dat wat plaatjesboekachtig aandoet. Naarmate de reis vordert, wordt haar hand steviger. De gangen en trappenhuizen van het schip krijgen een dreigende diepte die de straten van Hamburg nooit hadden en de paginaindeling wordt losser op precies de momenten waarop het verhaal dat nodig heeft. Het is de sterkste reden om door te lezen voorbij het moeilijke eerste bedrijf.
De Nederlandse vertaling doet het origineel niet altijd recht. Sommige zinnen klinken houterig, alsof ze woord voor woord zijn overgezet zonder oog voor Nederlands ritme. Veelzeggend is de naamswijziging van de hoofdpersoon. Hij heet in het Franse origineel Crèvecoeur, letterlijk hartenbreek, terwijl de Nederlandse editie koos voor Weltschmerz, een ander woord voor eenzelfde soort wereldse zwaarmoedigheid. Een kleine ingreep, maar wel een die iets zegt over hoe deze uitgever het boek wil laten klinken.
Julius Weltschmerz denkt de grootste zaak van zijn leven te hebben binnengehaald. De lezer heeft ondertussen vooral de grootste puzzel van het jaar liggen.
Julian Voloj & Chendi – De buitengewone oversteek van Julius Weltschmerz. Lauwert. 136 pagina’s hardcover. € 35,95
