In 1990 publiceerde de Colombiaanse journalist Alonso Salazar een boek over tieners die in de achterstandswijken van Medellín opgroeiden tussen bendes en huurmoord. Zeventien jaar later werd diezelfde Salazar burgemeester van de stad. Een betere spiegel voor Cuervos bestaat nauwelijks. In deze vierdelige strip klimt het moordende straatkind op tot in de hoogste politieke kringen; in de werkelijkheid was het de man die over die kinderen schreef. Scenarist Richard Marazano en tekenaar Michel Durand kozen voor de donkere route.
We ontmoeten Joan als tienjarig lijmsnuivend straatjochie op de heuvels van Medellín. Vakbondsman Miguel Santos vangt straatkinderen op en ziet potentie in hem; Joan op zijn beurt zoekt vooral een vader. Zodra Miguel die rol afhoudt, stapt Ernesto in het gat. Hij is de rechterhand van kartelbaas Raúl Mendez, gewapend met makkelijk geld en een eerste moordopdracht voor Joan. De ironie druipt van de pagina’s wanneer op een uitbundig kartelfeest een spandoek van een educatieprogramma hangt met de naam van Raúl Mendez erop. De maffia heeft de jeugdzorg overgenomen.
“Kweek raven (Cuervos) en ze pikken je de ogen uit”. Op een van de sterkste pagina’s jaagt de kleine Joan de vogels van zijn vensterbank (“smerige dinosaurussen”), waarna diezelfde beesten even later op een vuilnisbelt aan het lijk van een kind pikken. Het slotbeeld van de pagina toont een raaf met een oog in zijn snavel, terwijl een brief aan Joans moeder afloopt met de groet van een liefhebbende zoon.
Die brieven zijn de beste vondst van het boek. “Carina madre” beginnen ze steeds, uitgeschreven in nette tekstvakken, terwijl de tekeningen het tegendeel laten zien. Als tiener schrijft Joan dat zijn werk goed gaat en dat hij binnenkort iemand van betekenis zal zijn in Medellín. Ondertussen jaagt hij met getrokken pistool een jongen over een helling. Wanneer hij trots meldt dat iedereen nu zijn naam kent, bestormt een leger gewapende kinderen een wijk. Die wrange botsing werkt zo goed omdat je in een strip woord en beeld tegelijk leest. Wat die brieven werkelijk zijn, is voor de lezer om te ontdekken. Het is de gruwelijkste wending van het verhaal.
Joan tekent zelf ook. Zijn groengrijze potloodkrassen van verwrongen lichamen vormen het tegenovergestelde van Durands strakke lijnvoering. Alleen voor zijn geliefde Mercedes laat hij ze slingeren. “Het zijn maar dooie kerels,” haalt hij zijn schouders op. Mercedes sleept er een kunstprofessor bij die roept dat het lijkt op “Caravaggio op acid”. Enkele pagina’s later hangen de moordschetsen als enorme banieren in een galerie. De schetsen van zijn eigen slachtoffers vormen Joans entreebewijs tot de elite.
Hier raakt Cuervos heel even aan iets wat over het boek zelf gaat. De galerie verkoopt de doden van Medellín als opwindende kunst aan rijke mensen die ze nooit hebben gezien. Dat is precies wat een Frans stripalbum over Colombiaanse kindmoordenaars doet voor zijn Europese lezers. Marazano legt dat mechanisme bloot, maar maakt de professor zo karikaturaal dat de lezer zelf buiten schot blijft. Jammer, want het is het moment waarop de reeks kritisch naar haar eigen blik kijkt.
Die blik komt meestal van bovenaf. Voor zijn zeventiende of achttiende verjaardag – hij weet het zelf niet precies – krijgt Joan een helikoptervlucht van gangsterbaas Raúl. Recht boven het stratenraster krijgt hij de opdracht een nieuwe lichting huurmoordenaars op te leiden. Even later landt de helikopter op een heuvel, wijst Raúl naar beneden en zegt dat alles links nu van hen is. Het vogelperspectief waarin Durand de wijken tekent, is hier letterlijk de blik van de eigenaar.
Op ooghoogte maakt Durand het de lezer bewust lastiger. Wie spreekt staat zelden waar je oog hem verwacht en het decor slokt meer ruimte op dan de personages. Marazano kleurt dat in met lila, roze en hemelsblauw. Waterige pasteltinten die alles een gedrogeerde zoetheid geven, met bloed in exact hetzelfde rozerood als de knallen van de schoten. Dat past bij een hoofdpersoon die cocaïne vereert als een heilig poeder.
Wanneer liefde Mercedes sterft, valt de strip stil. Durand zet Joan alleen op een bank en plaatst lege kaders tussen zijn gezichten. Alsof er niets meer te tekenen valt. Het is een van de spaarzame momenten waarop een sterfgeval gewicht krijgt. De honderden naamloze kinderen die Joan de dood in jaagt krijgen die stilte nooit. Op verschillende pagina’s vormen ze een krioelend behang achter de gewone kaders. Op een van de covers staat Joan met wapperend overhemd voor een aanstormende horde kinderen, als op een rockposter. Cuervos weet heel goed hoe je een dode laat wegen, maar doet dat uitsluitend bij personages met een naam.
Elk album toont een andere fase van dezelfde man. Eerst het kind met de zak lijm, dan de tiener die moordenaars drilt, daarna de jonge vader en schoonzoon van een senator die de politiek in gaat. Ten slotte volgen we de minister op leeftijd, die naar het presidentschap grijpt terwijl zijn lichaam en clan hem ontglippen. De echte omslagen gebeuren juist in de sprongen tussen de delen. Marazano geeft ons vier losse portretten van één man in vier stadia van verrotting.
In theorie is dat sterk, in de tweede helft breekt het de reeks op. Zodra Marazano de straat verlaat en over politiek schrijft, verdwijnt de rauwe textuur. De vroege straatscènes zaten vol vuile details; de machtsspelletjes in de elite blijven steken in bordkartonnen pionnen. Alleen wanneer Joan ‘s nachts terugkeert naar de sloppenwijken om drugs te gebruiken met jonge huurmoordenaars voor wie hij inmiddels een mythe is, proef je weer even wat de reeks had kunnen zijn.
Wie Rio van Louise Garcia en Corentin Rouge kent, leest Cuervos met een vreemd déjà-vu-gevoel. Beide reeksen verschenen in dezelfde Grafica-collectie van Glénat, beide tellen vier delen, met dertien jaar ertussen. In allebei moet een moeder zich aan de verkeerde mannen verkopen, vecht een jongen zich omhoog in een kinderbende, vindt hij een surrogaatvader en klimt hij na een tijdsprong op tot de elite. Telkens met liefdadigheid als dekmantel en de dood van een geliefde vrouw als breekpunt.
De verschillen zijn veelzeggender dan de vraag of Garcia en Rouge Cuervos kenden. Rouge tekent vloeiend en helder, met een sympathieke held en een zusje om te beschermen. Rio is daardoor warmer en overzichtelijker. Durand breekt zijn pagina’s open en Marazano gunt ons geen held, wat Cuervos killer en gedurfder maakt. Toch is Rio op één cruciaal punt eerlijker: daar grijpt de staat uiteindelijk in om de favela’s met geweld te ‘pacificeren’. De stad beweegt daar, terwijl de echte geschiedenis binnendringt. Medellín mag in Cuervos nooit veranderen.
Beide reeksen gebruiken dode vrouwen als brandstof voor mannelijk trauma en kijken naar Latijns-Amerika als een exotisch decor, waar Europeanen een tragedie komen halen die ze thuis niet vinden. De Franstalige strip lijkt voor dit continent maar één sjabloon op de plank te hebben liggen.
Uitgeverij Talent bracht in 2005 al de eerste twee delen uit, waarna het doek voor die uitgever viel. Lauwert bundelt nu de hele reeks op 23,5 bij 31 centimeter. Voor Durands volgepropte pagina’s is dat een zegen.
Tijdens een hondengevecht legt hij Raúl uit dat het een natuurwet is: de ouden moeten sterven om plaats te maken voor de jongeren. Het is het credo van een moordenaar die zijn baas wil opvolgen. De strip geeft hem tot het bittere eind gelijk, wanneer diezelfde wet zich tegen Joans eigen gezin keert. Terwijl Marazano en Durand aan hun albums werkten, reed in het echte Medellín de eerste kabelbaan al naar de hellingwijken en zat Alonso Salazar mee aan het stuur van een stad die zichzelf opnieuw uitvond. Het is niet bedenkelijk dat fictie het nieuws negeert, maar Cuervos legt hier de cynische levensles van een moordenaar over een echte stad heen als een onvermijdelijke natuurwet. Wie de afgelopen jaren in Medellín is geweest zal beamen dat dit onterecht is.
De uitgever belooft een misdaadklassieker die niets van zijn kracht verloor. Voor de beelden uit de eerste helft klopt dat, de rest heeft inmiddels behoorlijke kraaienpootjes gekregen. Zolang het verhaal zich op straatniveau afspeelt zie je de rauwe werkelijkheid van een kind dat probeert te overleven. Zodra Joan de baas wordt en tussen de rijken en politici belandt, raken de makers het echte leven kwijt en vallen ze terug op standaard gangsterclichés. Alsnog maakt die verbluffende eerste helft deze kloeke heruitgave meer dan de moeite waard.
Richard Marazano & Michel Durand – Cuervos. Lauwert/Tzooz, 192 pagina’s. hardcover. € 38,95






